تبليغاتX
مین بیر گئجه

باش­ساغلیغی ـ

رضا کاظمی: خودش را هیچ وقت ندیدم، اما شعرهایش را جسته و گریخته خوانده بودم. با او (و بلکه با تمامی شاعران و نویسندگان این سرزمین) سه فصل مشترک خیلی بزرگ دارم: ۱. وطن عزیزی به نام ایران ۲. شعر (و داستان، فارغ از زبان نگارش آنها) ۳. اندوه تنهایی (که اتفاقن در شعرهای او نیز سطر به سطر حس می­شود./ کتاب­هایش را بعد از مرگش به دقت خواندم!)

به خاطر فقدان "غلامرضا بروسان"  دوباره لب به سیگار زدم. چندی پیش (۲۰/۹/۱۳۹۰)،  به مناسبت درگذشت شاعری از مشهد مقدس (که مطمئنن کتاب­های قشنگش از این پس بارها و بارها تجدید چاپ خواهد شد!)، به همت شاعر گرانقدر شهرمان "ابراهیم عادل­نیا" و با حضور جمعی از شاعران و نویسندگان اردبیل، (ما نیز به سهم خود) در دفتر هفته­نامه "آوای اردبیل" یک بزرگداشت صمیمی برگزار نمودیم، و برای آن شاعر از میانمان رفته و همراهانش شمعی افروختیم و دقیقه­ای سکوت و فاتحه­ای. دوستان یکایک از شاعر گفتند و شعر خواندند و من نیز شعرهای عاشقانه­ تُرکی­ام را به مویه روایت نمودم و هر چه بود دلتنگی بود و دلتنگی.

در این میان اما باز به «ادبیات» اندیشیدیم و آن رسالت وصلی که جاودانه­هایش از روز ازل پیام­آور آن بوده­اند و یادآور برادری­ها و هم­ذات­پنداری­ها و دغدغه­های مشترکِ انسانی. درود بر آنکس که به راستی فرمود: «همدلی از همزبانی خوش­تر است!»

  

+ رضا کاظمی 90/09/25 8 PM |

با انتشار چهلمین داستان کوتاه بخشِ "بیزیم اؤیکو"، عملن نخستین دور چله­خوانیِ داستانیِ "مین بیر گئجه" به پایان رسید. در اینجا لازم می­دانم از یکاتک داستان­نویسان عزیزی که (برخی از ایشان بر من حق استادی داشته­اند و دارند) و با ارائه آثار خویش در این وبلاگ، به "مین بیر گئجه" اعتبار و شخصیت و آوازه بخشیدند، صمیمانه تشکر نمایم... داستان­های این بزرگواران همچنان (با افتخار) از آرشیو "بیزیم اؤیکو" در دسترس مخاطبان عزیز قرار خواهد داشت. همچنین جا دارد از همه آنهایی که به هر دلیل نتوانستم آثار ارسالیشان را در اینجا منتشر نمایم، و نیز کلیه خوانندگان، دوستان و نویسندگان عزیزی که با نظرات، راهنمایی­ها و نقدهایشان در این چله­خوانیِ ادبی مشارکت نمودند، سپاسگزاری کنم. به امید آنکه با یاری کرام­الکاتبین و در فصل بعد، شاهد خوانشِ داستان­هایی به یاد ماندنی­تر باشیم؛ گؤزلریزه ساغلیق...!

 

+ رضا کاظمی 90/04/03 1 PM |

مین بیر گئجه: مهدی نظری (اردبیل، ۱۳۶۰). سوسیولوژی لیسانس­لی­دیر. اردبیلین گنج سینما درنه­یی­نه (انجمن سینمای جوانان­ینا) اؤیه اولاراق، کارگردانلیق مقامیندا «ساندویچ» و «قاب خالی» آدلی ایکی تجروبی قیسا فیلم ایشله­ییب­دیر. قاباق­لار، تئاتر صحنه­­سینه ده چیخارمیش. هر دن ده سناریو یازار. ایندی­یه کیمی، سناریولارینا گؤره بیر نئچه فئستیوالدان اؤدول­لر­ قازانیب­دیر. آزدان چوخدان، تنقید یازماقدا دا اَلی وار. لاپ یئنی ایش­لریندن دئسک، «وحید علیرضایی» باشدا اولاراق، او بیری امکداش­لارلا بیرگه «فرهنگ فیلمفارسی» آدیندا جامع بیر کیتابین حاضیرلانماغیندا اشتیراکی وار. «سیچان» باشلیقلی اؤیکو، اونون یازدیغی ایلک حیکایه­سی­دیر. باشقا یئرلرده یاییملاندیغیندان اؤنجه، بو اثری «مین بیر گئجه»­­یه وئردییینه گؤره اونا دَرین سایغیلاریمی سونورام. 

***

 

سیچان

مهدی نظری

 

قیز قاپی­یا زیللَنمیشدی. الینده­کی تیکه­نی کاسایا قایتاریب، گؤزونو قاپیدان گؤتورمه­دن یاواشجا دالا اوتوردو. دوواردان دؤنه دؤنه "تیریپ تیریپ" سسی گلدی. قیزین ـ «وای آنا!» جینگیلتیسی ایله کیشی دیکسینیب، آغزینداکی لوقمادان بوغازینا سیچرادی. آرواد اونون کوره­یینی یوموروقلایاندا، او تایدان دا، اَلینی اوزادیب تله­سیک­جه پارچدان سو گؤتورمک ایسته­ین اوغلان، سویون یاریسینی دا جالادی سوفرایا. آرواد بیر اَلییله لیوانی کیشی­نین قاباغینا توتوب، او بیری اَلییله ایسه اونون کورَیینی یوموروقلا یوموروقلایا، اوزونو قیزا دؤندَریب، ـ «یاریمایاسان! نه اولدی؟!» دئدی.

اوغلان باشی آشاغی، سویو پارچا ییغا ییغا دئدی: ـ «ائله بیل دالدان سیچان کئچدی!»

...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 90/02/02 3 PM |

                            

«لاپ او اوزاق­لاردا» حیکایه توپلوسویلا باغلی «آفتاب آذربایجان» درگی­سی­نین اَللینجی ساییسیندا گئدن سایین «نادر ازهری» یازدیغی تنقیدی، بوردان اوخوماق اولار:  

http://azergun.com/etc/tenqid_lap_o_uzaqlarda.pdf

 

«سربست تنقید»لر سیراسیندان اولان بو یازیدا، یازیچی، اوخوجولارینی «شکیل بیلگیسی» (Morpholpgy) آنلامییلا تانیش ائله­دیکدن سونرا، بیر نئچه اؤیکونو بو چَرچیوده آنالیز ائتمه­یه چالیشیر. 

***

بورا کیمی کیتابیما گؤره یازیلیب اَلیمه چاتمیش تنقیدلری، «مین بیر گئجه»­­نین «تنقید» بؤلوموندن (http://1001gece.blogfa.com/cat-4.aspx) یاییملاماغا چالیشمیشام. البتته آیری آیری نشریه­لرده چاپ اولموش بیر نئچه یازینی دا ـ هله ایندی­یه کیمی ـ اَلده ائده بیلمه­دیییم تنقیدلر ده وار. اونلار دا الیمه چاتسا، بو بیری­لره تای اونلاری دا حتمن اوخویوب، اؤیرَنه بیله­جه­ییم سؤزلری اؤیرَنیب، متن­لرینی ده «مین بیر گئجه»­نین اوخوجولارییلا پایلاشاجاغام. آشاغیداکی تنقیدلری، «مؤوضوع اوزره آرشیو»ین، «تنقید» بؤلوموندن الده ائتمک اولار:  

به بهانه­ی انتشار مجموعه داستان لاپ او اوزاق­لاردا، احمد صیقلی ـ مدرن ادبیاتا دوغرو ۱: «لاپ او اوزاق­لاردا» اؤيكو توپلوسونا بیر باخيش، محمود مهدوي (تنقید ۱) ـ مدرن ادبیاتا دوغرو ۲: «لاپ او اوزاق­لاردا» اؤيكو توپلوسونا بیر باخيش، محمود مهدوي (تنقید ۵) ـ مدرن ادبیاتا دوغرو ۳: «لاپ او اوزاق­لاردا» اؤيكو توپلوسونا بیر باخيش، محمود مهدوي (تنقید ۱۰) ـ ایت مسئله­سی، حامد احمدی (تنقید ۶) ـ قارا باسما ياشام، علی نوری (تنقید ۸)، «اوچ گؤرونتو، بير قارا باسما» اؤيكوسو؛ ايچ مونولوق و ذهن آخيمي، جعفر بزرگ‌امين (يارين) (تنقید ۹) ـ «لاپ او اوزاق­لاردا» کامئرانین کادری ایچینده!، بولود مرادی (تنقید ۱۴) ـ پیروزی بر زمان؛ کتاب «لاپ او اوزاق­لاردا» در نمایی نزدیک، حسن فیضی (تنقید ۱۷) ـ کمی نزدیک­تر؛ نگاهی به مجموعه داستان «لاپ او اوزاق­لاردا»، وحید علیرضایی (تنقید ۱۹) ـ کلیتی تبیینی از مجموعه روایت­های رضا کاظمی، آیدین ضیایی (تنقید ۲۲) ـ «لاپ او اوزاق­لاردا»نین اوچ اؤیکوسونو اوزومه توتاراق؛ اؤلوم مسئله­سی، ربابه قلی­زاده (تنقید ۲۳) ـ هؤرولموش اؤیکو، بیز و کاظمی!؛ نگاهی  کوتاه به داستان کوتاه «هؤرولموش خاطیره­لر، من و آتام» نوشته­ی رضا کاظمی، ابراهیم عادل­نیا (تنقید ۳۰) ـ «لاپ او اوزاق­لاردا» سربست تنقیدده، نادر ازهری (تنقید ۳۳) ـ 

 

+ رضا کاظمی 90/02/02 2 PM |

آیاق­لاریمی هارا سئوسَم قویاجاغام!

(فهیمه مصطفی­پور یازدیغی «بؤیوک آغا نه واخت گله­جک» اؤیکوسونه بیر باخیش)

مهدی نظری

 

چاغداش تحکییه ادبیاتی (ادبیات داستانی)، هنر و توپلوم (جامعه) کیمی دَییشیلمَک حالیندادیر. بو دَییشیلمه­نین آدینی ایره­لیله­ییش قویوب قویماماغیمیز دا، اؤزو باشقا بیر مسئله. دونیا ادبیاتی چوخدان بَری مدرن و پست­مدرن آخین­لارینا قوشولوب­دور. بیزیم ادبیاتیمزدا دا آزاراق بو آخین­لارین ایزینی گؤرمک اولار. بونا باخمایاراق کی، "مدرن و پست­مدرن ادبیات، سنت­ـندن مدرنیته­یه اوغرایان توپلومدا یارانا بیلَرمی یوخسا یوخ" سورغوسو  اینسانی علومدا، ها بئله هنر و ادبیاتدا، چکیشلی – برکیشلی بیر مبحث ساییلیر.

هر حالدا، بوردا یئرسیز اولدوغونا گؤره، بو بحثدن واز کئچیب، «بیزیم اؤیکو ۴۰» باشلیغی آلتیندا گئدن "فهیمه خانیم مصطفی­پور"ون «بؤیوک آغا نه واخت گله­جک» حیکایه­سینی اوخودوغوموزدا، اونو مدرنیزم آخینیندان اؤنجه یارانمیش رئالیزم مکتبی اساسیندا یازیلمیش بیر اثر گؤروروک. ]وورغولاییم کی، مدرنیزم و پست­مدرنیزم ادبیات وهنرده آخین (جریان) و دوروم (موقعیت) کیمی تعریفلَنیر آمما رئالیزم ادبی مکتب و بیر سبک کیمی تانینیر و آیری مکتب­لر کیمی قورال­لاری و اؤزل آنلامدا مانیفستی وار.[ آنجاق هانسی مکتب یوخسا سبکده یازماقدان اؤنملی، اؤیکونون هر فاکتی­نین اؤز یئرینده گتیرمه­سی­دیر و منجه «بؤیوک آغا نه واخت گله­جک» حیکایه­سی اؤز حددینده بو گؤرَوی (وظیفه­نی) یئرینه یئتیریب­دیر.

اؤیکو ـ ساده، ایستی­قانلی و آخارلی بیر اثر کیمی حیس­ـه اؤنم وئردییینده، تکنیکدن ده واز کئچمه­ییب، بیر سیرا چاتیشمامازلیق­لارییلا بئله یئنه باشاریلی بیر اؤیکو ساییلا بیلیر.

اؤیکو، "اول شخص" ایله روایت اولور و خطی بیر روایتی وار. بو راوی­نین واسیطه­سییله اوخوجو اصلی کاراکترین یاشامینی و ایچینده­کی اظطیراب، قورخو و اومیدلارییلا تانیش اولور. اؤیکونون قورغوسونا (طرحینه) باخدیغیمزدا، بو راوی­نین اولماسی گرَکلی گؤرونور و دئمک راحاتجاسینا بو واسیطه­یله ایلک کاراکترین ایچ دونیاسینا گیرمک اولور. وورغولادیغیمیز کیمی، اؤیکو خطی بیر روایتله قاباقا گئدیر؛ یعنی بیر نؤقطه­ده باشلانیب، آردی اولاراق، بیر نؤقطه­ده ده سونا چاتیر. تحکیه ادبیاتیندا، و اؤزللیکله رئالیزم مکتبینده بو روایتله یارانان اثرلرین اؤرنه­یی (نمونه­سی) چوخدور. بو نوع روایتین ]هر روایت کیمی[، گوج و چیخاری ایله یاناشی چتینلیک­لری ده وار. او جومله­دن، گؤز قیرپیمیندا یوروجو و خنثا بیر اثرین یارانماسینا سبب اولا بیلر کی، بو اؤیکونون قورغوسونون قورولوشو (ساختاری)، یازارا اوغورلا بو بوتکنیکدن استیفاده ائتمک ایمکانینی یارادیر. اؤیکونون قورغوسونا دیقت یئتیرسک، "تعلیق" فاکتینی اوندا گوجلو بیر اؤزللیک کیمی سئچه بیلَریک. بو فاکت، و داها دوغروسو اوندان یاخشی قوللانماق، اوخوجونون اؤیکونو سونونادک اوخوماسینا سبب اولور... 

 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 90/01/29 0 AM |

مین بیر گئجه: فهیمه مصطفی­پور (تبریز، ۱۳۶۶). آشاغیداکی اؤیکو، آنا دیلیمیزجه اونون ایلک اثری­دیر. اؤیکوسئورلر، بو گله­جک­لی یازیچی­نین آدینی یادلاریندا ساخلاسین­لار! ـ حیکایه­سینی اوخویاندان سونرا، نه دئدیییمی بیله­جک­سیز. ـ ایلک حیکایه­سینی "مین بیر گئجه"­ـدن یاییملادیغینا گؤره اونا مین بیر سایغیمی بَسله­یرک، سیزله بیرگه یئنه بو اؤیکونو اوخویورام...

(بو ادبی تانیشلیغا سبب اولان سایغیلی یازیچی و شاعیر، رقیه کبیری­دن ده تشککور ائتمکدن واز کئچمک اولمور. یاشاسین!)  

 

خالچالیغین اؤزل سؤزجوک­لریندن: ــــــــــــــــــــــــــــــ

 نازیک آرغاج: تار و پود فرش/  لای: یک ردیف یا یک رج/  دفه (دف): ابزاری برای کوبیدن تار تا گره­های فرش محکم شود./  آرغاج: تار و پود/  لور: ده پانزده گره همرنگ انتهای فرش، آخرین حاشیه فرش./  متدی قیرمیزی: قرمزِ همرنگ متن فرش. قرمز همرنگ رنگ زمینه./  بالاش (بالاشیه): دو تا حاشیه­ی کوچک فرش که حاشیه بزرگ در وسط حاشیه­های کوچک قرار دارد.

***

 

بؤیوک آغا نه واخت گله­جک

فهیمه مصطفی­پور

 

ایلمَک­لری بیر به بیر سالیرام. بئلیم قورویوب، آمما سایمیرام. بالاشی­نین آخیرینجی­سینی سالیریق. اون­یئددی لای لوردن سونرا، فرش قورتولاجاق. گؤردویوم پوتون­لارا گؤره، الیم ائله قیزیشیپ کی، آنام دئییر: ـ «نه اولوب تله­سیسَن؟»

ـ «هن دا به...! صاباح هفته­لیییمیزی وئرنده، اوش دؤرد تومن شایدانا وئرجک، بیر آز دا سن وئرسَن، بیر جوت پوتون آلارام. اؤزون دئمیسن...!»

ـ «آی بئلیم!»، آنام دئییر، دَفه­نی تئز تئز تاپدایا تاپدایا، ـ «دَده­زی تون به تون دوشسون. نئجه جاوانلیقدا گئدیپ بیر ایش صاحابی اولمادی. ایندی عؤمرومون سون چاغیندا اوتورموشام ایلمک سالیرام. اوتوز ایل قاباق، ارتش­دن چیخاندا، دئدیم چیخما. هئچ اولماسا، بیر تؤرَلی ایش تاپ، سونرا چیخ. فیکرین وئردی عطر اودکلونا. شالواریمین اوتوسو گرَک قارپیز کسه. ایندی ده آتمیش یاشیندا هله فهله­لیغا گئدیر.»

پئشمان اولدوم دئمه­ییمدن. فرش اوسته هر واخت بیر سؤز آچیلسایدی، آنام لای چیخینجان دئیینَردی. هله چوخ شوکور کی، اون­یئددی لای قالیر. نازیک آرغاجی آنام چکیر تاپدالاییر. یئتیشدیک لورا. بیر کلف، متدی قیرمیزیدان آچیب باشلاییرام. "تربیت"­ـده گؤردویوم پوتون­لار یادیما دوشوب، تئز تئز ایلمک سالیرام. آخیر ایلمه­یی سالیب، تخته بنددن آپبیلیرام یئره...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 90/01/02 9 PM |

مین بیر گئجه: «سوس» آدلی اؤیکو توپلوسو، (کیتاب شکلینده) اوندان اوخودوغوموز سون اثردیر. اونون تبریزده­ کئچیریلن اؤیکو جلسه­لری­نین تعریفی، گلیب اردبیله ده چاتمیش­دیر. آشاغیداکی حیکایه­نی ایلک اؤنجه «مین بیر گئجه»ـ­دن یایدیغینا گؤره، اونا بَسله­دیییم دَرین سایغی­لاریمین بیلیندیرمه­ییینی ـ بوردا ـ گرَکلی گؤرورم. بیرلیکده، سایین «واله شیری»ـدن یئنی بیر اثر اوخویوروق... 

***

 

هاردایدین؟!

واله شیری

 

... ،

"هاردایدین؟…"

بونو آناسی دئییب، ایکی آددیم اوغلونا دوغرو ایرَلندی. دستمال الینده، گؤزلری قیپ-قیرمیزی قیزارمیشدی.

اوغلان آچاری چیخاردیب، قاپی­یا سالاندا، ائوده­کی­لر هامیسی دیک داشلاندیلار. آتاسی اوز دؤندریب، پنجره­یه باخدی. هئچ یئریندن ده ترپنمه­دی. آداخلیسی سولغون حالدا، ال­لرینی میزه دایاق ائدرکن، دوداق­لاری تپیدی. بیر سؤز دئمه­یه دوداق­لاری بیر یئره یوووشمادی. اوغلانین چاشکا-لوشکا یولداشی باشینی بولادی. تکجه، آناسی دستمال الینده، باغرینی آچیب، ایکی آددیم قاباغا ایرلندی. دئدی، "هاردایدین؟" سؤزونون دالیسینی گتیرنمه­دی. قول­لارینی یانا آچیب، کؤکسونو اؤتوردو. "هاردایدین اوغلوم؟..."

اوغلان آرخا چانتاسی چییینینده، شاشمیشدی. هویوق-هویوق ائوده­کی­لره باخیردی.

*

...، اورَ­یینی بوشالدیب، نفَسینی دَردی. آرخا چانتاسینی باشینین آلتینا قویوب، آرخاسی اوسته اوزاندی. قول-قیچینی تیر اوزالتدی. گؤزلرینی تاوانین تیرلرینه زیلله­دی. چوخ چکمه­دی، کیرپیک­لری یومولوب، درین بیر یوخویا بوروندو.

 

+ رضا کاظمی 90/01/02 9 PM |

مین بیر گئجه: علی نوری (اردبیل، 13۶۶) آشاغیدا اوخویاجاغیمیز "تاق، تاق، تاق" آدلی اؤیکوسونون دانیشیق­لارینی اردبیل لهجه­سینده یازیب­دیر. بو حیکایه­نی، ایلک اؤنجه "مین بیر گئجه"ـ­دن یایدیغینا گؤره، دؤنه دؤنه ال­لرینه ساغلیق دئییریک.

***

 

تاق، تاق، تاق

 

علی نوری

 

بير آنليق قورخدو. بير آز آرتيق قاز وئريب، تَهرين آلتيندا قالان داشين اوستوندن سوووشدو. بُنگاهچي ـ «توپولوفون تَهرلري ده كئچلدي. بيردن پارتتار» دئيه تئزليك­له اونلارين دَييشمه­سينی تاپشيرميشدي ماشيني آلاندا. آمما ايندي ده چئك­لرين دولماسي هر ندن اؤنملي ايدي اونا. ماشيني دال دالا چيخارديردي پاركدان. پیلاكين اوجو جدوله ايلشنده، تاقق سسييله چئك­لرين فيكريندن چيخيب آياغينی تورموزا آتدي. دريندن بير نفس چكيب، ماشيني دَنده­يه قويوب يولا دوشدو. دؤرد ائوی سوووشوب خياوانا يئتيشيرديسه ده، اونون اوسته حساب آچا بيلميردي. آخشامدان تهران اوتوبوس­لاري­نين دوراجاغينا گئتمك قرارينا گلميشدي اؤزویله.
هله آلاتورانليق ايدي و خياوان قيراغينداكي ائولرين هانسيندانسا ايت هورمه­یی خياوانا یاییلیب، سحرين سيزاغیيلا ماشينين ياري آچيق پنجره­سيندن سوزولوردو ماشينا. شیشه­ني قالديردي.

 

تاق تاق تاق سسييله اؤزونه گلدي...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/08/11 2 PM |

مین بیر گئجه: قادر جعفری (موغان­شهر، ۱۳۶۵). ایلک، اورتا و متوسیطه تحصیلاتینی دوغولدوغو شهرده باشا وورموش، "عمران مهندس­لییی" ریشته­سینده یوکسک تحصیل آلماق اوچون اؤنجه همدان­ـا، سونرا ایسه اورمویا گئتمیش­دیر. بوندان قاباق، ـ "مین بیر گئجه"­ـده ـ اوندان ادبی بیر مقاله ده اوخوموشدوق. "بیزیم اؤیکو ۳۷" باشلیغی آلتیندا اثرلریندن بیرینی بیزله پایلاشدیغینا گؤره، اونا درین سایغی­لاریمین بیلیندیرمه­یینی اؤزومه بورج گؤرورم. حیکایه­سینی بیرلیکده اوخویاق. 

   ***

 

گوزگو

قادر جعفری

 

سونرا دوست­لاریمین هامیسی گولوشدولر. یعنی اولجه بیر بیرینه تعجب­له باخیب، سونرا گولوشدولر. "تیمور"سا، ـ «اَشی بو کی لاپ تؤحفه­یمیش!» دئدی. "مارال" یاخینلاشیب تئل­لرینی سیغاللادی. بیردن منه باخیب، ـ «اوتانماز!» دئدی، ـ «ائله بودور دئدییین گؤزلچه؟  هامینی منه گولدورمک ایسته­ییردین به­یم». هامیسی بیردن گئتدیلر. او ایسه اوزاقدان هر نه­یه اعتیناسیزجا باخیردی. دوز گؤزونون ایچینه گؤز دیکدیم. لاپ او قارا گیله­سی­نین دیبینه قدَر باخدیم. هئچ نه یوخ ایدی. هئچ اولماسا اؤز شکیلیمی اوردا گؤرمه­لی­یدیم آخی. آنجاق یوخ ایدیم. ائله هر شئی همن کی کیمی ایدی. هئچ نه دویولموردو. آبریمی تؤکدویو بس دئییل، هله دوداغیندان اولکی گولوشو ده ایتمیردی. دوزونه قالسایدی، اوندا هئچ گوناه - زاد یوخ ایدی. بو آرادا، او یازیق آخی نئیله­سین؟ او کی هئچ بیر سؤز دانیشمازدی دا. لاپ اول گوندن بئله­یدی. یالنیز، بیر نؤقطه­یه گؤزونو زیلله­ییب، دونوخوب قالاردی. دَبرمه­یینجه یئریمزلییینی کیمسه بیلمزدی. یعنی چولاق دئییلدی ها، آنجاق، سیزی نئجه باشا سالیم، یئریه بیلمزدی ده. آمما هر یئره گئدردی. دیش­لرینی بیلمیرم آمما همیشه دوداق­لارینی گولر گؤرَردیم. یئییب ایچمک­نن ده آراسی یوخ ایدی کی، یعنی هئچ اولدن دیشی ده یوخ ایدی. تانیش اولدوغوموز گوندن بئله­یدی. حتمن اوندان قاباق دا بئله­یمیش... 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/07/10 1 AM |

مین بیر گئجه: مهدی آقازاده (اردبیل، ۱۳۶۶). اردبیلین تانینمیش و چالیشقان گنج شاعیرلریندن اولاراق، ایندیلیکده دانیشگاهدا "حقوق" اوخویور. آشاغیداکی اؤیکو، اونون بیرینجی حیکایه­سی­دیر. بو اثری، مین بیر گئجه­ـدن ده یاییملادیغینا گؤره، سیزله بیرگه ال­لرینه ساغلیق دئییریک.

***

 

آرمود آغاجی

مهدی آقازاده

 

صوبحدن باغ طرفیندن ویزیلتی سسی گلیردی. آتام ائوه قاییداندا، تئیمورون اوشاق­لاریندان دانیشمیشدی. دئییردی اوچو ده نم نه یئکه­لیکده کیشی  اولوب­لار. آتاملا آنام دانیشا دانیشا، برقی اره­نین سسی قولاغیما دوشوردو.

 اورَییمده دئدیم گؤره­سن آرمود آغاجینی دا... و اورَییم دولدو. باشیمی مشق  دفتریمین اوستونه قویدوم. قالانینی یازماغا هئچ حؤوصله­م یوخ ایدی.

دئدیم:

ـ "نییه باشا توشمئیسن؟! حارامدی حارام!"

ـ "فرهاد! گینه سنون موللالیغون توتدی؟! آتام دئیدی بورا تیمور آدیندا بیر کؤپئی­اوغلونون ایمیش کی، اینقیلابدا قاچیب خاریجه­یه؟ بو آغاجین آرمودلاری اؤز باشینا قالیب، هامیسینی قوش­لار یئسه حلال اولار؟!"

ـ "نه ربطی وار حارام حارام دی حالال دا حالال،اصلن به سنون دَدون ائووزه  آرمود آلمئی؟!" ...

 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/06/09 2 PM |

مین بیر گئجه: "بیزیم اؤیکو ۳۲"ـده سایین "سارای محمدرضایی­"ـدن بیر اؤیکو اوخوموشدوق. بوردا آنجاق، ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، اوندان بیر اؤیکوجوک اوخویاجاییق. دئمه­لی، ـ ایسته­ین­لر اوچون، ـ بوندان قاباق، اؤیکوجوک (Flash fiction، داستانک، حیکایه­جیک) و اؤیکونون (Short story، داستان کوتاه، حیکایه) اؤزَللیک­لرینی، "تنقید ۲۳"ـده اؤتری­جه آچیقلامیشیق.

***

 

دیوارداکي کؤلگه

ساراي محمدرضايي

 

 

   باشماغيني سورويه سورويه حَيَه­طده آدديملايير. قارا دامني اوزون اولدوغونا گؤره، يئري سوپورور. قول­لاريني قوينونا آليب، هر دن ديل­آلتي نَسه ميزيلدايير. باشيني اَييب آدديملايان کؤلگه­يه باخير. آياغا دورارکن، کؤلگه يئريندن ترپَنمير. قول­لاريني ساليب، يئنه يولونا داوام ائدير. بعضن ديرناق­لاريني ديشينه ساليب، ياواش ياواش چئينه­يير. گونش گؤزلرينده باتيب قارالير. کوچه­ده­کي آروادلارين دانيشيق سسي، قولاغيندا جینگیلده­ییر. کؤلگه­سيندن اوز دؤندريب، سسه طرف قاييدير.   

ـ سنه دئميرديم آخيري بئله اولاجاق؟ زهرا خانيم دئييردي اوغلان طرفيندن هئچ کيم گلمه­ييب داليسييجا.

ـ يعني هله دَده­سي ائوينده، سوره خانيم؟!

ـ هه قيزا!

ـ یازیق ننه­سي!

ـ هله بويورون گئدک ائوه!

ـ وار اولاسيز! اوشاق­لارين شامي قاز اوستونده!

او ديرناق­لاريني سورا سورا، هردن ده اونلاری ديشله­ييب کوچه­ده­کي هاي کويه قولاق آسير. قارانليق هر يئره هؤپموش، گؤيده­کي اولدوزلاردان ایسه هئچ بير خبر يوخدور. گئجه بوتون گوجويله هر نه­یی قييناق­لارينا آليب­دیر.

قیز باشيني قوجاقلاييب، آیاق­لارینی موزاييکين اوستونه اوزادير. دیوارداکي کؤلگه، چيراق ايشيغيندا اويناقلايير. ال­لريني کؤلگه­نين چيينينه آتجاق، کؤلگه یئنه اوندان قاچير.

 

+ رضا کاظمی 89/02/13 1 AM |

مین بیر گئجه: "بیزیم اؤیکو ۳۳"ـدا گئدن حیکایه ایله باغلی ("کانادا ایچکیسی­نین تابلوسو"، علی نوری"پاشا" آدلی سایین بیر اوخوجو طرفیندن اَلیمیزه یئتیشن آشاغیداکی تنقیدی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

"کانادا ایچکیسی­نین تابلوسو" اؤیکوسونه

 اؤتَری بیر باخیش

("منیم­کیلیک" سؤزجویونو "همذات­پنداری­"یه قارشیلیق گتیره­رک؛)

پاشا

 

ــ سایین "آیدا بیات" طرفیندن باشقا ایکی اؤنَری: "همذات­پنداري" سؤزونه: ]"منیم­کیلیک­" کلمه­سیندن علاوه،[ "اؤزدَش" سؤزجویو و "اؤزومسه­مك" فعلیندن ده  قارشيليق (معادل) تؤره­ده  بيلَردينيز.

ـ سایین "قادر جعفری": منجه، "اؤزدَش" سؤزو داها یاخشی و یارارلی اولور. اؤز + دش (داش) ترکیبیندن یارانمیش بو سؤز، "همزاد" آنلامیندادیر و اؤزدش سانماق ایسه "همزادپنداری" آنلامینی وئریر.

 

"کانادا ایچکیسینین تابلوسو" اؤیکوسونه و اؤزللیکله قورغوسونا (طرحینه) یاناشدیغیمیزدا، ساده بیر قورغویلا توش گلیریک. نییه کی، اؤیکو و اونون تَملی اولان قورغو، یالنیز بیر اولایین (حادیثه­نین) اوستونده فیرلانیر؛ نئچه گون اؤنجه کاراکترین یاشاییشیندا باش وئرن اولای. بو سیرا اؤیکولری اوخودوغوموزدا، "رضا براهنی" جینابلارینین "قصه نویسی" باشلیقلی کیتابیندا قوللاندیغی "عرضی" اصطیلاحینی، داها یاخشی مَنیمسه­مک اولار. دئمک، بو بیچیم اؤیکو و قورغولاردا زامانین ائنی (عرضی) اوزوناسینا رغمن چوخ اؤنم داشیییر و اغلب بیر اولایین سونوجوندا یارانان اؤزل دوروم، دویغو و باشقالاری آچیقلانیر؛ ادبیات و گئنللیکله (عمومیتله) هنر ساحه­سینده، تعریفین چَتینلیک­لرینه باخماییب، بو تعریفدن قیراق استیثنالاردان واز کئچرک.

اؤیکوده اصلی کاراکترین سوگیلیسی­نین باشقا آداملا ائولَنیب و بونا توی کارتی یوللاماسی، همن اولای­دیر آمما اؤیکونون چوخو و یازی­نین یوزده دوخسان بئشی (سؤزجوک­لری سایمیشام!)، بو حادیثه نین کاراکتر یاشامیندا بوراخدیغی ائتکینی (تاثیری) آچیقلاماقدادیر. بوندا دا، البتته یازارین گوجو و اوندان دولایی اوغور (موفقیت) یوخسا اوغورسوزلوغون گؤرمک اولار...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/02/07 1 AM |

سس­سیزجه آشاغی سورونَن پیلله­لر

رقیه کبیری

 

 

آخشامدی. هر کسین آددیم­لاری ایسه ائوینه ساری. او آستا-آستا گئتدییی هر گونکو یئره آددیملاییر. نئچه ثانیه دایانیر. کیفینده­کی مانتونو چیخاریب بوکدویوندن سونرا، یئنیدن یئرینه قایتاریر. کیفی ده بو بیری چیینیندن آسلاییر.

دریندن نفس آلیر. شیرین قوخولار کؤکسونه دولور. اوزاقدان جوت باجی­لاری قنادی­نین قاباغیندا گؤردویونده، شیرین نفسی تورشا چالیر.

نئچه آددیمدان بیر، یانجاق­لارینا ییغیشان مانتوسونو آشاغی چکیر. جوت باجی­لاردان اؤتوب، قنادی ‌ایله ساندویچی‌نین آراسینداکی دووارا سؤیکه­نیر.

خیاوان دالغالانیر تر-تله‌سیک گئدیب-گلن آدام­لارلا. اوتوماتیک کؤرپونون پیلله­لری سس‌سیز آشاغا سورونور.

قیز، اورَیینده کؤرپودن آشاغی سوروشَن کیشی­لری ساییر؛ بیر، ایکی، اوچ... آلتی، یئددی،... اون­بئش... ایییرمی... 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/01/27 9 PM |

مین بیر گئجه: اونونلا "تنقید ۲۹"ـدا تانیش اولدوغوموز سایین ابراهیم عادل­نیا، ۱۳۸۸ ـین اسفند آییندا "حوزه هنری" و "حفظ و نشر آثار دفاع مقدس" قوروم­لاری­ برپا ائتدییی بیر اوتورومدا بو یازینی اوخوموشدور. اونا بَسله­دیییم سایغیلاریملا بیرگه، "بیزیم اؤیکو ۳۴" باشلیغی آلتیندا گئدن حیکایه ایله ایلگیلی اولان بو تنقیدی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

هؤرولموش اؤیکو، بیز و کاظمی!

)نگاهی  کوتاه به داستان کوتاه «هؤرولموش خاطیره­لر، من و آتام»، نوشته­ی رضا کاظمی(

 

ابراهیم عادل­نیا

 

داستان "رضا کاظمی"  داستان «هؤرولموش خاطیره­لر، من وآتام» نیست، بلکه داستانی است که نوشته نشده است.  ]بیزیم اؤیکو 34.[ پنهان سطرهایی است زیر آب که قرار است خواننده از موضع مخاطب از یک سو و نگارنده از موضع منتقد از دیگر سو، از زیر آب بیرونش بکشند. چرا که به نظر می‌رسد کاظمی در این داستان به شدت وفادار به نظریه داستان "ارنست همینگوی" است. همان جریان معروف کوه یخی که هفت هشتمش زیر آب است؛ نظریه­ای که به نویسنده توصیه می­کرد اگر از عمل حذفی که انجام می­دهد مطمئن باشد می­تواند همه چیز را حذف کند و ببیند که قسمت حذف شده چه قدرتی به داستان می­دهد و برای این نظریه چقدر داستان خوب و بکر که ننوشت. به خاطر بیاورید داستان «گوشه­ای روشن و پاک» یا داستان «آدم کُش­ها»یش را ... و شاید نه، که حتمن خواسته است هم متعهد به عملی کردن حرف "آنتوان چخوف" باشد که قبل تر از "همینگوی" اعتقاد داشت نویسنده پس از نوشتن باید اول و آخر داستانش را پاک کند و کاظمی اطاعت کرده و اول و آخر داستانش را پاک کرده است. اما اگر نویسنده دستش بلغزد و از وسط‌های داستان هم پاک کند چه؟ ...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/01/13 11 PM |

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو، "لاپ او اوزاق­لاردا" کیتابیندا گئتمیشدیرسه ده، سایین "ابراهیم عادل­نیا"نین یئنی­جه یازدیغی تنقیدینه گؤره یئنه سیزین قارشینیزدادیر.

                                                    ***

 

          هؤرولموش خاطيره‌لر، من و آتام

رضا کاظمی

 

 

شهيد «مهدي باكري» و باشقا عزيز شهيدلريميزه:

هر نه، آتامين ساققاللي يولداشي‌نين ائويميزه گلديييندن سونرا باشلاندي. كيشي بارداشيني قوروب باشيني آشاغي سالميشدي. ائله تور توزلو دؤيوش پالتارييلا دوروب گلميشدي. آتامين تركش‌له اؤلدورولمه‌سيندن دئدي. سنگرداشي‌نين يانيندا اوتورموش، خاطيره تعريفله‌ييرميش. قومپارا نئچه متير اويانليق پارتلاييب، تركش‌لري‌نين بيري دوشور آتامين سؤيله‌دييي خاطيره‌لري‌ اورتاسينا. آنام اينانمادي. اؤزونو چادرايا بوكدويو حالدا، آياغا قالخيب چاي گتيرمك اوچون مطبخه ساري گئتدي. هئچ زاد دا دئمه‌دي. يالنيز، ايستيكاني دولدورا دولدورا مندن قند قابي‌نين يئريني سوروشدو. قونشو قادين‌لاري، هاميسي قارا گئيينيب سيرايلا اوتاق‌لاريميزا دولوردولار. آنام ائو پالتارييلا او يان بو يانا يورويوردو، قندقابي‌لاري دولدوروردو. آروادلار نه قدَ‌ر اونا ياس كؤينه‌يي‌نين گئيمه‌سيني يالوارديلار، گئيمه‌دي. اونلارين قاباغينا چاي توتا توتا، گؤزلري‌نين ايچينه دونوخوردو. منه دئييردي، آتان، سون مكتوبوندا بو تئزليييه قاييتماسيندان يازميش. يولداش‌لاري‌نين بيري دئدي، ائله رحمتليك سيزه مكتوب يازا يازا شهيد اولدو. قومپارا باشيني قوپاردي، قورتارماميش مكتوبونو دا يئل آپاردي. هر نه توز تورپاق ايچينده ايتدي، باجي. قادين‌لار اوخشاما اوخوماغا باشلاديلار، باش‌باشا وئريب آغلاشديلار...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/01/13 11 PM |

مین بیر گئجه: "بیزیم اؤیکو ۳۰"ـدا گئدن سایین محمود مهدوی­نین "ایییرمی دؤرد آغ اولدوز" حیکایه­سی، مین بیر گئجه­ده یاییملاناندان سونرا، اؤیکوسئور اوخوجولار طرفیندن بیر بیریندن فرقلی اولان تَپکی­لر[عکس­العمل­لرچاتدی. بو اؤیکویه گؤره یازیلمیش تنقیدلرین بیری ده سایین ابراهیم عادل­نیانین دَیرلی یازیسی­دیر. بو تنقید، ۱۳۸۸ ـجی ایلین اسفند آییندا اردبیلین هنری حوزه­سینده کئچیریلمیش ادبی بیر اوتورومدا اوخونموشدور. ابراهیم عادل­نیا (اردبیل، ۱۳۵۹) تنقیددن علاوه، شعر ساحه­سینده ده اوزون ایل­لر چالیشیب، ایران سویه­سینده ایسه اؤنملی ادبی اؤدول­لر (او جومله­دن "خط سوم"، "شب­های شهریور"، "شعر و قصه جوان"، "دانشجویان کشور" و ...) قازانمیش­دیر. تورکجه و فارسجا "دیازپام­لار چییینینده یوخولاریم" و "مرگ، یکدست سفید می­پوشد" شعر توپلولاری دا یاخین گله­جکده چاپ اولوناجاق اونون ایلک شعر کیتاب­لاری­دیر. آیری بیر یئرده چاپ اولمادان، تنقیدینی مین بیر گئجه­دن یاییملادیغینا گؤره ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، اونو بیرلیکده بورادان اوخویوروق.

***

     

حضور قاطع مرگ

(نگاهی به داستان «ایییرمی دؤرد آغ اولدوز»، نوشته محمود مهدوی)

 

ابراهیم عادل­نیا

 

 

آنکه می­خندد، هنوز خبر دهشتناک را نشنیده است. «برتولد برشت»

تنها نتیجه مواجه ما با ادبیات و داستان جنگِ این سال­ها، تنها کولاژی از تصاویر پاکیزه است از آدم­هایی که از خصایص بالای انسانی برخوردارند. آنقدر آسمانی و دست­نیافتنی که باورکردنشان بسیار مشکل می نماید.  قهرمانانی که با رشادت تمام و رشک­انگیزی بسیار بر بلندای قله­ها ایستاده­اند. ایضا بگیرید این موارد را در تمام زمینه­های هنری­مان از سینما و تئاتر گرفته تا نقاشی و عکاسی و غیره. تحقیقن به همین دلیل است که در طول این سال­ها به کمتر داستان یا فیلمی بر می­خوریم با موضوع جنگ، منتها با آدم­هایی معمولی که کنش و واکنش­هایی از جنس زمین و اطراف خودمان داشته و ملموس و باورپذیر باشند. (استثنائات را بگذاریم کنار که به قول "محمود دولت­آبادی" هیچ­وقت شامل قاعده نمی­شوند.)

 هنر این چند سالِ ما به طور اعم و داستان نویسی ما به طور اخص، نتوانسته­اند  ماجرا را آنچنان­ که باید و شاید واقع­بینانه ببینند. چه به لحاظ کیفی و چه به لحاظ کمی. با توجه به پتانسیل یسیار بالای جنگ برای خلق و تولید آثار داستانی، به دلایل بسیار که خارج از حوصله و بحث این نوشته است، کم داشته­ایم یا اصلن نداشته­ایم آثاری که در خور توجه بوده و قابل عرضه و پخش برای مخاطب جهانی باشند؛ از نوع "جنگ و صلح" و "وداع با اسلحه­ها" و از این قبیل. همه آن استثنائاتی هم که تولید شده، اگر مثال­شان بزنیم زیر غبار حاشیه­هایی که برایشان بوجود آمد گرفتار آمده و دیده نشدند و اگر هم شدند، جریان­ساز نشدند. آثاری که در خوش­بینانه­ترین حالت ممکن به انگشتان دو دست نمی­رسند و همان­ها هم بیشترشان به خاطر جسارت­شان در پرداخت موضوع بوده که مطرح بوده­اند نه به دلیل خصوصیات بارز تکنیکی و اجرایی. هر چند  آثاری در خور توجه هم بوجود آمده­اند اما نه تا حدی که ژانری به نام داستان­نویسیِ جنگی همپای سایر ژانرهای دیگر به وجد بیاید...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 89/01/04 6 PM |

مین بیر گئجه: علی نوری (اردبیل، ۱۳۶۶). گنج مخترع­لر دَرنه­یینه اؤیه اولاراق، ایصفهانین دلیجان شهرینده لیسانس اوزره شیمی صنایعی اؤیرنجیسی­دیر. اردبیلین ادبی چئوره­سینده چوخراق بیر شاعیر کیمی تانینمیش، بیر زامان­لار ایسه حوزه­ده آنا دیلیمیزی تدریس ائتمیش­دیر. بوندان اؤنجه، اونون بیرینجی اؤیکوسو "مین بیر گئجه"­نین "بیزیم اؤیکو" بؤلومونون اون­دؤردونجو اثری کیمی یاییملانمیش­دیر. ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، ـ ایلک دؤنه اولاراق، بورادان تقدیم اولونان ـ باشقا اؤیکوسونو ده بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

کانادا ایچکیسی­نین تابلوسو

علی نوری

                              

پاکاتی کیفینه قویدو. کیفی گؤتوردو، میز اوستونده­کی فلورسنت چیراقدان باشقا، او بیری­لرینی سؤندوردو. "مسکو"دان گتیردییی "قافقاز" بؤرکونو باشینا قویوب، دفتردن قفه­یه ساری یولا دوشدو.
هاوانین سیزاغی اوزونون دَریسینی قوووروردو. خیاوان­لار شیشه بوز باغلامیش، ائهمالجا اَسن یئل ایسه دام­لاردا اولان قاری سووروردو. دوکان­لارین ویترینینده یانان نئون چیراق­لارین ایستیسی، شیشه­یه دَیه­ن قار دَنه­لرینی اَریدیب بوغلاندیریردی. کئچَن هفته باشماق آلدیغی دوکانین قاباغینا یئتیشدی. باشماق گؤزل اولسا دا، قار اوسته سوروشدویونه گؤره قیش مالی دئییلمیش. دیش­لرینی بیر بیرینه قیسب، دوکانین قاباغیندان سوووشدو. ویترین­لره باخا باخا گلن قادین­لار، دیک­دابان پوتین­لرله داها راحات و اولدوقجا ملاحت­لی آددیملاییردیلار؛ یان­لاریجا گلن کیشی و بعضن قیزلارلا دانیشا دانیشا...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/12/27 1 AM |

مین بیر گئجه: سایین رامین جباری­نین "دانای کل" آنلامیندا ایشله­نیلن "ائله­جه بیلن"، "بیلگه" و "هر شئییی بیلن" سؤزجوک­لرییله باغلی یازدیغی آچیقلامادان سونرا، باشقا بیر دَیرلی یازی دا قارشیمیزدادیر. سئوگیلی قادر جعفری­یه اؤز دَرین سایغی­لاریمی بیلیندیره­رک، "ائلجه بیلن یوخسا بیلگه؟" باشلیقلی یازیسینی بیرلیکده اوخویوریوق.  

***

 

"ائلجه بیلن" یوخسا "بیلگه"؟

قادر جعفری

 

 منجه، بونو آراشدیرماق اوچون هر بیر یازینسال یازیدا اولان باخیش آچیسی ایله تانیش اولماق گرَکلی­دیر. هر ندن اؤنجه، یازار، اؤز ناغیلینی اؤزَل باخیشلا یازیر. دوغروسو، هر یازار، ناغیل­لارینین سایی قدَر، اؤزَل باخیشی واردیر. ناغیل­لارین ریوایتی ایسه، یازارین راوی ایله، هم ده، راوی­نین کاراکتئرلر و اوخوجو آراسینداکی ایلگی­لرین نئجه یارانماسیندان آسیلی­دیر. عمومییتله، یازار، یا ناغیلینداکی کاراکتئرلردن «بیلگه» (سوم شخص، دانای کل. من اؤزوم «بیلگه» ایله راضیلاشدیغیم اوچون، اونو قوللاناجاغام.) کیمی یارارلانیر یا دا بیرینجی کاراکتئردن (اول شخص، بورادا من «اؤز» سؤزجویوندن یارارلانماغی اؤنَری وئریرم. بلکه گله­جکده بونون اوزَرینده فیکیر پایلاشاق.) یارارلاناراق، اونو بوتون اولای­لارین مرکزینده یئرلَشدیریر. یا دا، اولای­لاری قیراقدان گؤرَن بیریسی­نین دیلی ایله ناغیلینی سؤیله­ییر. یازیچی، ناغیلیندا بونلارین بیریندن یا هر ایکیسیندن ده ناغیلیندا یارارلانا بیلَر.

ناغیل، بیلگه باخیش آچیسیندان یازیلدیغیندا، یازار، بیلگین تانری سایاق (دانای کل) اوجالیقدا دوروب، کاراکتئرین ایچ و دیش دونیاسینی گؤروب، ها بئله اونلارا عایید قرارا گلیر. بئله اولدوقدا، اؤزو ناغیلا قاتیلماییب، بوتون اولای­لاری گؤرمک اوچون بیر هوندور یئر آختاریر. ناغیلی ریوایت ائدن، یازار یوخ، یازارین کؤلگه­سی (وجود ثانی)دیر کی، یازارین، دونیا گؤروشو، عادت و بوتون ذهنی توتوم­لاری ایله نَسنه­سل دنه­مه­لرینی پای آلمیش، اونلاری «بیلگه» کاراکتئرینه آشیلاییر. بئله­لیک­له، یازارین اَلی ناغیلدا دویولمامالی­دیر. یئرلی اولاراق، سایین دوستوم "ایلقار بَی مؤذن­زاده" منیم «قافلانلاشماق» اؤیکومون "اکبر اؤزَل تمکینلییی ایله، سارسیلماز ایراده­سینی بیر آذربایجانلی کیمی گؤسترمه­لی­ ایدی" تومجه­سینه بو قونودا توخانمیشدی. بورادا، یازارین سسی آچیقجا بَللی ایدی. بیلگه باخیش آچیسیندا، بعضن یازار، کاراکتئری­نین ایچ و دیش یاشامینی دَریندن یاخشیجا آچیقلایا بیلیر و اؤز الی­نین ایزی دویولمادان اوخوجویا کیچیک بیر اینسانی توپلوم یارادیر.

ناغیل بیرینجی کاراکتئرین طرفیندن ریوایت اولونورسا، یازار ایکی چئشید داورانیر. بیرینجیسی بو کی، یازار اؤزو بوتون اولای­لارین مرکزیده­دیر. بئله اولدوقدا، یازار بیرینجی کاراکتئرین روحونا هؤپوب، حیسس، دوشونجه و خیال قووه­سی ایله گؤروب، اینسان و نسنه­لردن دنه­مه­لرینه سؤیکه­نه­رک، چئوره­سینده­کی دونیانی آچیقلاییر. بئله اولدوقدا، اولای­لارا طرف­سیز یاناشماییب، یازارین طرفینی توتور. ایکینجیسینده، بیرینجی کاراکتئر یازار طرفیندن اولای­لاری گؤرمه­لی و تعریفله­مه­لی­دیر. (بو آچیقلامالاردا، تنقیدچی­لرین تعریف­لرینده چوخ فرقلی باخیش اولمادیغینا گؤره، یالنیز دوکتور "رضا براهنی"نین «قصه نویسی» کیتابیندن یارارلانمیشام.)

بو قیسا آچیقلامالارلا سؤزوموزون اصلی قونوسو یعنی «"ائلجه بیلن" یوخسا "بیلگه"؟» سوروسونا دؤنمک ایسته­ییرم. ایکی نَدَنله، منجه، «بیلگه» سؤزوندن یارارلانمالییق:

...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/12/13 8 AM |

مین بیر گئجه: ایلقار بَی مؤذن­زاده­نین قلمی ایله سایین سارای محمدرضایی­نین اؤیکوسونه گؤره یازیلمیش "دیک­دابان باشماق­لارین تیک­تاک سسی" باشلیقلی تنقیدییله باغلی، چوخ دَیرلی بیر یازی قارشیمیزدادیر. سایین رامین جباری­نین ال­لرینه دؤنه دؤنه ساغلیق دئیه­رک، بو آچیقلامانی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

"بیلگه" یوخسا "هر شئیی بیلَن" ؟!

(Omniscient اوزَرینه)

رامین جباری

 

Omniscient  بیر سؤزجوک اولاراق، فرقلی ساحه‌لرده ایشلَکدیر ((omni+scinent. فلسفه، دینی متنلرده، ائله‌جه ده ادبیاتدا، بو سؤزجوک چوخ ایشلَنیر. بو سؤزجوکده‌کی اؤن ‌اَک (omni)، اونا موطلقلیک وئریر. بو اؤن ‌اَک، "هر، بوتون، هَپ" آنلامیندادیر. باشقا سؤزجوک­لرده ده، بو اَک-ین ایشلَوی بئله‌دیر: omnipotent (هر شئیه گوجو یئتن)، omnipresent (هر زامان هر یئرده وار اولان). بو موطلَقییتدن دولایی بو دور (نؤوع) صیفت­لر، فلسفی و دینی متن­لرده تانری‌نین اؤزَللییی اولاراق، گئتمکده‌دیر.

Omniscient، ادبیاتدا دا بو موطلقلیینی یاشاماقدادیر. یعنی رومان و حیکایه‌ده‌کی omniscient ده، تام بیلگیسی اولان بیریسی‌دیر. فارس دیلینده چوخ یئرلی اولاراق "دانای کل" سؤزونو بو سؤزجویه قارشیلیق سئچمیشلر. بیزده ایسه بو قاوراما (مفهوما) ایشلَک اولان بیر سؤزجوک هله ‌کی یوخدور. منجه تورکیه‌نین دیل تجروبه‌سیندن بو ساحه‌ده یارارلانماق اولار. اوردا بو سؤزه قارشیلیق کیمی"بیلگه‌" و "هر شئیی بیلن" ایشلَنمکده‌دیر. دیلیمیزین قورال­لاری اساسیندا بو ایکی سؤزو ده ایشله‌ده بیلَریک. هم "بیلمک" مصدریندن اولوشموش و اَسکیدن ایشلَک اولان "بیلگه" سؤزونو ادبیات ساحه‌سینه گتیرمک­له، هم‌ ده "هر شئیی بیلن" بو ساحه‌ده آنلاشیقلی بیر ایفاده اولدوغوندان ایشله‌نه بیلر. منجه، بونلاردان بیری ادبیاتچی­لار طرفیندن سئچیلیب ایشلَنسه، داها یاخشی­دیر. بیر قاوراما نئچه سؤزون ایشلَنمه‌سی یاخشی اولمایا دا بیلر. (منجه "بیلگه" داها یاخشی­دیر.)

بوردا ]مین بیر گئجه/ تنقید ۲۶.[، سایین دوستوم "ایلقار" بَی‌ین ایشلَتدیی "ائلجه‌ بیلَن"، بو قاورامی (مفهومو) ایفاده ائده بیلمیر. "ائلجه ‌بیلن"، دانیشیق دیلیندن آلینمیش بیر سؤزدور. "ائلجه ‌بیلن"، ائلین گؤزونده بیلگین اولان بیریسی­دیر. ائل بیر سورونلا اوزَلشدییینده، بو اینسانا اوز توتور و سورونو چؤزمه‌یه یاردیم ائتمه‌یینی ایسته‌ییر. "ائلجه‌ بیلن" ده، دوشونوب سورونو چؤزمک حاقدا فیکیرینی سؤیله­ییر.
آمما ادبیاتدا مسئله فرقلی­دیر. حیکایه­ده­کی "بیلگه" (عالیم)، بیلگین‌لییینی کیمسه‌نین باخیشیندان آلمیر. بورداکی بیلگین‌لیک تانری بیلگین‌لییینه بنزَردیر. "بیلگه" هر شئیدن خبرلی­دیر و هانسی­سا بیر سورونو چؤزمک کیمی ایشلَوی یوخدور.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ایشلَک اولماق: کاربرد داشتن/ سؤزجوک: کلمه/ اَک: وَند (سایین سماعیل جعفرزاده"نین "اَرک" آدلی سؤزلویونده: شکیلچی، تَکلیکده معناسیز ولی کلمه­یه یاپیشاراق کلمه­یه یئنی معنا وئرن سؤز./ اؤن اَک: پیشوند/ سون اَک: پسوند/ اؤزللیک: خصوصیت/ قارشیلیق: معادل/ قاورام: مفهوم/ سورون: مسئله/ چؤزمک: حل کردن

+ رضا کاظمی 88/12/05 11 AM |

مین بیر گئجه: "بیزیم اؤیکو"نون اوتوز ایکینجی حیکایه­سی یاییملاناندان سونرا، کامئنت­لر بؤلومونده او بیری اوخوجولارین باخیش­لارییلا یاناشی، سایین یازیچی و شاعیر ایلقار مؤذن­زاده ده اؤز دَیرلی نوت­لارینی بیزله پایلاشمیشدی. بو اوخونوشون اؤنملی اولدوغوندان، یئنه اونو بیرلیکده "تنقید ۲۶" باشلیغی آلتیندا اوخویوروق. دئمه­لی، یازی­نین باشلیغی، "مین بیر گئجه" طرفیندن سئچیلمیش­دیر. 

***

 

دیک­دابان باشماق­لارین تیک­تاک سسی!

ایلقار مؤذن­زاده

سارای محمدرضایی­نین "قیرمیزی فینجان" اؤیکوسو اؤتَری بیر باخیشدا

 

بو اؤيكوده، يازيچي، زامان باتلاغيندا ايليشَن و هانسي­سا نَدن­لردن (!) داريخان بير كاراكتئري تصويره چكيب­دير و اؤيكويه وئريلَن گؤزله­مه­لي بير بويا ايله، اينتيظار و يالقيزليق مقوله­لريني گؤزه­لجه­سينه، گوده تومجه­لرده (جومله­لرده)، گوجلو و ديري تصويرلرله ياراديب­دیر. تومجه­لرين گؤزَل بير فضاسازليغين قوللوغوندا اولماغينا بير نئچه اؤرنك گتيريرم:

پيسخولوگيا باخيميندان "دويغو" و "ايدراك" مسأله­سينه باخساق، كاراكتئر چرچيوه­سينده باش وئرن اولاي­لاري، دويما آراج­لاريیلا (گؤز، قولاق، ...) دويوب، بئينينده اولان آني­لار، دئنه­مه­لر، دوشونجه و دويغولارلا، اونلارا اؤز ايسته­ديیي مفهوم­لاري باغيشلاييب ايدراكا چاتديرير. بوردا، اينتيظار و يالقيزليق بويالارينا گؤره، قادينين ديك­دابان باشماغينين سسي، ساعاتين تيك­تاكينا بنزه­ديليبدير. (اؤنجه كاراكتئر ديوارداكي ساعاتا دا ايشاره ائتميشدي.) ...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/11/15 0 AM |

مین بیر گئجه: سایین سارای محمدرضایی (مشکین­شهر. ۱۳۶۵)، قزوین­ـین اولوس­لار آراسی دانیشگاهیندا "سیاسی بیلیم­لر" اوخویوب­دور. شعرلرییله یاناشی، بعضن طنز یازی­لارینی دا آیری آیری درگی­لرله وئبلاق­لاردا یاییملایار. بیزیم اؤیکو ۳۲ باشلیغی آلتیندا گئدن اثر، اونون بیرینجی حیکایه­سی­دیر. بو اؤیکونو ایلک اؤنجه مین بیر گئجه­ـدن یاییملادیغینا گؤره، اونا اؤز دَرین سایغی­لاریمی بیلیندیرمه­لی­یم.

***

 

قیرمیزی فینجان

سارای محمدرضایی

 

صندلی­یه سؤیکه­نیب، آیاق­لارینی میزه ایلیشدیریر. اَلینی فینجانین اوستونده ساخلاییر. بوخار بارماق­لاری آراسیندان چیخیب بورنونون اوجونو نَملندیریر. یئنه دیوارداکی ساعاتا باخیر،  یئددی اوتوزدؤرد دقیقه. هاوا گئت­گئده قارانلیقلاشیر. شکیلی پنجره­نین شیشه­سینه دوشور. اؤزونه باخیب، بارماق­لارییلا ساچ­لارینی داراییر. ائله بیل آی­لاردیر سو اوزو گؤرمه­ییب­دیر. اوتاغین هاواسی سَرینله­شسین دئیه پنجره­نی بیر آز آچیر. کوچه باشینداکی دوکانچی بیغ­لارینی ائشه ائشه، اوجا بوی آغ کؤینکلی بیر اوغلانی دانیشیغا توتوب­دور. بیر آز اویانلیغا، دیک­دابان باشماغینا گؤره چتین­لیک­له تئز تئز یئرییَن بیر قادینا باخیر. قادینین دیک­دابان باشماغی­نین سسی، ساعاتین تیک­تاکی کیمی قولاغیندا تاققیلداییر. قادین بالاجا قیزینا نسه دئییب، اونون بالاجا ال­لریندن یاپیشیر. قیز ساغ الییله قولچاغینی قوجاقلاییب، قاچا قاچا آناسی­نین آددیم­لارییلا آیاقلاشیر...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/10/29 1 AM |

 

داغيديجي تنهاليق!

"رقیه کبیری"­نین "باخيجي" و "رومانتيك بير گئجه" آدلی اؤيكولرینه آت­اوستو بیر باخیش

 

محمود مهدوي

 

۱. ایلک اؤنجه، "مین بیر گئجه" واسیطه­سییله سایین "رقیه کبیری"­نین قلمی ایله تانیش اولدوغومدان اؤز سئوینجیمی بیلدیرمه­لی­یم. بو یازیچیدان (شعردن چوخ،) یئنی اؤیکولر اوخویاجاغیمیزین آرزوسویلا، اونا دؤنه­لرله سلام یازیچی خانیم! دئییرم.  

۲. "رومانتیک بیر گئجه"­ـنی "مین بیر گئجه­"نین "بیزیم اؤیکو ۳۱" باشلیغی آلتیندا اوخودوغومدان سونرا، "آفتاب آذربایجان" درگیسی­نین اوتوز آلتینجی نؤمره­سینی ده چتین­لیک­له تاپیب "باخیجی" آدلی حیکایه­سینی ده اوردان اوخودوم. «باخيجي» قديمدن «طالئعه باخان» آنلامیندا ایشله­نیب­دیر. منجه، اؤیکونون آدی «ايشلَك‌چي/ ايشدَهچي» اولسايدي، داها گؤزَل اولا بيلَردي.

"باخيجي"ـ‌دا داغيديجي بیر تنهاليق وار. بير كيشي اون ايل‌دير آروادي­نين مريض‌لييي ایله ياتيب دورور. او گونو گوندن قوجالسا دا، اوندا اولان غریزه اوزره ايستك‌لر هله يئرينده‌دير. بورداكي كيشي صئكص دالیيجاق دئييل. او دام ـ ديواردان داريخيب­دیر. سس‌سيز قالماقدان بئزیب­دیر. قزئت اوخوماقدان زارا گليب­دیر. او بيريیله دانيشماق ایسته­ییر. کیشی بو مدرن‌لَشميش دونيادا لاپ تك قاليب. ائله بو مدرن دونيا طلب­لری اساسيندا دا آروادينا ايشلَك‌چي توتوب­دور. آنجاق ايندي اؤزو او ايشلك‌چي­يه ايليشيب قالیب­دیر. يازيچي چوخ ائحتياطلا بو كاراكتئري ياراتماقدادیر. او چوخ راحاتجاسينا كيشيیله ايشلَك‌چي آراسيندا ائهتیراسلی آن­لاری یاردا بیلردی، آمما ـ منجه ـ يازيچي‌نين قادين اولدوغوندان، و قادين‌لارين ايچَري دونياسيني یاخشیجا تانيديغيندان، اؤیکوده اساسن بئله بير اولای باش وئرمه­ییر. ايشلَك‌چي‌نين ايشي اوندان بوندان گؤزَتلَمک و آز چوخ پول آلماق‌دير. بوردا، بلکه ده، ائو يیيه‌سي­نين اونا بَسله‌دييي علاقه، قادینا یونگول بير زاد گلير. "باخيجي" بو گونكي زامانين اؤيكوسودور. انسان و اونون ايچ دونیاسیندان كئچن‌لر. بو گونكي اؤيكولرده، یالنیز، آتوم بومباسي پارتلامیر. اؤیکوده­کی كيشي‌نين یالقیزلیغی، منجه آتوم بومبالاریندان دا قاباق‌دير.

بير ده، "باخیجی"­ـدا يازيچي قاداغان اولموش بير ایلگینی چوخ باجاریقلا يازيب­دیر. بو اؤيكوده نه يئرسيزجه جيسمي رابیطه‌لره چكيلمک وار، نه ده بوش­بوغازلیق. سكوت، اولدوقجا هر نه‌يي بيزه باشا سالير؛ ديواري دَليب، كيشي‌نين ایسه باغريني دئشير. بورداكي سس­سیزلیک، پيلته‌سي يانميش ديناميته اوخشايير؛ داليسيیجا بؤيوك پارتلاييش اولاجاق ديناميت. بورداكي پارتلاييش، آخيردا ايشلَك‌چي‌نين داها اورا قايتماماغي‌دير...

۳. "رومانتيك بير گئجه"‌ـده، یازیچی اؤيكونو باشلاماميشدان قاباق، اوخوجویا بو گئجه هر نه­یین رومانتيك اولاجاغینی سؤیله­ییب­دیر... عزيز اوخوجو! سن بوردا دوشونجه آختارماماليسان! ائله بويلانيب او ایکی نفرین اوتاغینا باخسان، تئي كئف، گؤزَلليك، بير ده آشيب داشان سئوگي گؤره‌جك­سن! بو اؤيكوده، نثر آخارلي و راحات‌ اولسا دا، هر نه آمما اوزده قاليب­دیر. اؤيكونون دَرين‌لييي يوخدور. بوردا قادين هر ايش گؤرسه‌ ده، آخيردا كيشي گليب كنترل اَلينده تلويزيون قاباغيندا خورولدايير! يازيچي، كيشي‌لرين کاراکتئرینی تانیسا دا، اؤیکوسو آنجاق گوجلو اؤیکویه اوخشامير...

منجه، "رقیه کبیری" قادین کاراکترلرینی هئچ بیریمیز یازا بیلمه­دیییمیز قدَر گؤزل یازیر؛ کئشکی اونون اؤیکولرینده مین بیر قادین یاشاسین!  

 

+ رضا کاظمی 88/10/23 0 AM |

مین بیر گئجه: رقیه کبیری (خوی، ۱۳۴۱). بو سایین شاعیر و یازیچیدان، بوندان اؤنجه، ایکی اؤیکو اوخوموشدوم؛ هر ایکیسینی ده "آفتاب آذربایجان" درگیسینده. سونرا اونون شعره اختیصاص وئردییی اؤزَل وئبلاقینی تاپدیم. اورداکی شعرلرینی ده اوخودوم، آنجاق "رقیه کبیری­"ـنی هر ندن قاباق باجاریقلی بیر اؤیکوچو گؤردوم. من بیلن، او تبریزده یاشاییر. بونا گؤره، اونونلا اینترنت اوزره ادبی ایلگی قورماغا باشلادیم. آشاغیداکی حیکایه، اوندان اوخودوغوم اوچونجو اؤیکودور. اونا، ها بئله  اینترنت­ـه بَسله­دیییم سایغی­لاریملا بیرگه، بو حیکایه­نی ـ اؤز ایجازه­سییله ـ "مین بیر گئجه"­نین "بیزیم اؤیکو" بؤلومونون اوتوز بیرینجی اثری کیمی سیزینله پایلاشیرام.

***

 

رومانتیک بیر گئجه

 

رقیه کبیری

 

 رومانتیک بیر گئجه حاضیر‌لامالییام ایل‌لردن سونرا. اوشاق‌لار بئش گونلوک بیر سفره گئدیبلر. باش- باشا قالمیشیق ایکیمیز. ایداره‌دن اونون ایش یئرینه زنگ آچدیم. هر زامانکی کیمی یورغونلوق سسیند‌ن تؤکولوردو.

ـ «بیر سورپیریزیم وار بو گئجه. لوطفن بیر آز تئز گَل!»، دئدیم.

بیر آن تئلفونون دسته‌ییندن ـ «گؤروم دا» کلمه­سینی ائشیدنده، بوتون سَسیمین نئشه‌سی بوغازیمدا دویونله‌نیب ایتدی... 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/10/09 0 AM |

مین بیر گئجه: ربابه قلی­زاده (اردبیل، ۱۳۵۹). اوندان چوخراق شعر اوخوموشوق. ها بئله، اوشاق ادبیاتیندا چالیشان جیددی یازیچی­لاردان بیری­دیر. دانیشگاه تحصیلاتینی بیتیرَندن سونرا، ایندی­لیکده معللیم­چی­لیک­له مشغول­دور. آشاغیداکی یازینی، ۲۳/۷/۱۳۸۸ تاریخینده کیتابیملا باغلی اردبیلده کئچیریلمیش ادبی بیر اوتورمودا اوخوموشدور. ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، یازیسینی سیزینله ده پایلاشیرام.

***

 

"لاپ او اوزاق­لاردا"نین اوچ اؤیکوسونو اوزومه توتاراق

اؤلوم مسئله­سی

ربابه قلی­زاده

رضا کاظمی­نین «لاپ او اوزاق­لاردا» باشلیقلی اؤیکو توپلوسونو کئچَن ایل یایدا اوخوموشدوم، آنجاق بو اوتورومون کئچیریلمه­سی، من اوچون بو کیتابی یئنیدن اوخوماغا بیر بهانه اولدو. تصویرپردازی، شخصیت­پردازی و طرح، اؤیکولرین اَن گؤزه چیرپان اؤزَللیک­لری­دیر.

بو حیکایه­ توپلوسوندا، "اؤلوم" مسئله­سی ده اؤزَل بیر یئر قازانماقدادیر. اؤیکولرین یوزه اَللی­سی اؤلوم قونوسونا عاییددیر و یا بو مضمونو اؤزویله داشیییر. اؤرنَک اولاراق، بو اؤیکولری یادینیزا سالیرام: "ایکی خیابان او یانلیق"، "هؤرولموش خاطیره­لر، من و آتام"، "شَکَری چوخدور بو قهوه­نین"...

                  

 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/10/05 1 AM |

 

مین بیر گئجه: رامین جهانگیرزاده (موغان­شهر، ۱۳۵۶). چوخراق شعر ساحه­سینده، اؤزَللیک­له اوشاق ادبیاتی قولوندا چالیشیر. بورا کیمی، اوشاق­لارا "گؤزلری گول آچیب­دیر" و "اولدوز" باشلیقلی ایکی شعر کیتابینی چاپ ائتدیرمیشدیر. "بیر آز دَرینه گئدیرم" کیتابچاسی دا، اونون ادبی یازی­لاریندان سئچیلمیش بیر توپلودور.

آشاغیداکی حیکایه­جییینی، ایلک اؤنجه "مین بیر گئجه­"نین "اؤیکوجوک" بؤلوموندن یاییملادیغینا گؤره، اونا بیر ده درین سایغی­لاریمی بیلیندیریرَم.  

***

 

او کیشی

رامین جهانگیرزاده

۱.

او کیشی پاپاغینی باشینا قویدو، سیبیلینی بوردو، شالوارینی گئیدی، باشماق­لارینی تاخدی، چیخدی ائشییه...

کوچه­ده­کی دلی ـ «گئتدی!» دئیه دئیه، زیر زیر آغلادی!

او کیشی قاییتدی. پاپاغی باشیندا یوخ ایدی!

دلی ـ «گلدی!» دئیه دئیه، قاققیلداییب گولدو!

 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/09/30 3 PM |

مین بیر گئجه:

ـ سون گون­لرده، نهایت "یاشماق سایبر درگیسی" ده یاییملاندی. بو درگی­نین بوتون امکداش­لارینا داها بؤیوک اوغورلار آرزوسویلا، ـ بو سایتین آچیلیشینا گؤره ـ بیر اوخوجو کیمی ایلک اؤنجه اؤزومه، سونرا ایسه هر هانسی ادبیات­سئور اوخوجویا گؤزلَریمیز آیدین دئییرم. سایین یازیچی "حامد احمدی"ـ­نین ادبی باش­یازارچیلیغییلا بوراخیلان بو الکترونیک درگینی اوخوماق اوچون، بو آدرسی تیکله­یه بیلَرسینیز:  http://www.yashmaq.com/

ـ "اؤیکوجوک ۱۴" باشلیغی آلتیندا یاییملانمیش "بستنی­چی اوغلان" حیکایه­جییینی یاییملادیغیمدان سونرا، کامئنت­لر بؤلومونده چوخ دَیرلی باخیش­لارلا اوز اوزه گلدیم. گؤستریش­لرینی اَسیرگه­مه­دیک­لرینه گؤره، بوتون سئوگیلی یازیچی ـ اوخوجولارا اؤز سایغی­لاریمی بیلدیره­رک، سایین­لار "نادر ازهری" و "ایلقار مؤذن­زاده"ـ­نین اؤتَری باخیش­لارییلا بیرگه، اؤیکوجوک­له باغلی یازدیغیم بیر یازینی دا بیرلیکده بوردان اوخویوروق: 

***

نادر ازهری: بوتون اؤنم، دوندورمانین اَریمه­یینده­دیر البتته. دوندورمالارین اَریمه­یی، قونونو تام بَسیط­لیغی ایله دراماتیک دوروما سوخور، او دا ایکی دوزئیده: بیریسی رئال دوزئیده، یعنی دوندورما ساتان اوغلانین اولان­قالان آزاجیق یاتیریمی ایتیب باتیر و اوندان اؤنَملیسی سانکی دوندورمالارین اَریمه­یی رئال حیاتین اَسکیک و آجیماسیز قورال­لاری­نین صاف و رومانتیک ایلیشگی­لر قارشیسیندا اؤز دایانیشما و دوزه­نی­نین ایتیرمه­سینی قانیتلاییر. دئمک، بو اؤیکوجوک دوندورمانی دوغال فورمادا، بیر سیمبولا دا چئویریر. بورادا، اؤیکوجویوموزون صینیف­سال قونویا دا سورتوشمه­یینی آنیمسامالی­ییق. باشقا یؤندن، اوخوجونون آرتیق­تاماهلیغی جاواب­سیز دا قالا بیلیر. اؤیکوجوکده قیزین دورومو سونونا قدَر ایضاح اولونور و سونا چاتیر؛ آمما گرَکلی اولمایاراق، کئشکی اونون دویغوسوندا دا، بیر دراماتیک اولایی یاشاردیق. آنجاق بو ایش گوج­سوز فورمادا حیاتا کئچیرسه، اؤیکوجویون بوتونونو محو ائده بیلیر. سون اولاراق، بو اؤیکوجویون قونوسو اینسان­لارین ایلیشگیسی اوزره و جیفت قارشیلیق دوروموندا یازیلمیشدیر.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

اؤنم: اهمیت/ قونو: مؤوضوع/ دوروم: موقعیت/ دوزئی: سَویه، ساحه/ یاتیریم: سرمایه/ قورال: قاعیده/ ایلیشگی: رابیطه/ قانیتلاماق: آنلاتدیرماق، بیر نؤوع خاطیرلاتماق، باشا سالماق/ دوغال: طبیعی/ جیفت قارشیلیق: تقابل دوگانه/

 

ایلقار مؤذن­زاده: هر اؤیکوده (حئکایه­ده) بو کؤکسل اصلییته دیققت ائتمه‌ییمیز گرَ‌کلی­دیر:
یازیچی اؤز بللی مقصود و آماجینی یئتیرمکده، نه قدَر اوغور قازانیب؟
اؤیکو بونو دئمک ایسته‌ییر: یوخسول بیر بستنی (دوندورما) ‌ساتان اوغلان، سئوگی و سئویب‌ سئویلمَک دویغولارینی نئچه آن­لار اله گتیرمک اوچون، ("ازهری" جیناب­لاری ‌دا‌ قئید ائتدییی کیمی،) بوتون یاتیریمینی ‌دا الدن وئرمه‌یه حاضیر اولور و یا یوخسول بیر اوشاق، قیسیق بیر زاماندا دا اولموش اولسا، شَن آن­لاری یاشاماغا، آغیر هزینه‌لر اؤده‌ییر.
بو اثری گؤزه‌للَندیرن‌، اؤیکوجویون سونوندا بستنی‌لرین اَریمه‌یی­دیر. بوردا، بستنی‌نین اَریمه‌ییندن چوخلو یوزوم‌لار ائتمک اولار. یوخسوللوقدا یاشایان بیر اوشاق نه قدَر پول قازانسا دا، سئوگی و اَیلنجه نیازلارینی آرادان قالدیرماغا، بوتون وارلیغیندان واز کئچمه‌لی­دیر و یا بستنی‌لری اَریدن گونش دئییل، قیز ـ اوغلان آراسیندا یارانان سئوگی‌نین حرارتی­دیر! و ...

"رضا کاظمی" بوردا فقر و یوخسوللوق ژانرینا باشقا آچیدان باخماقلا و یوخسوللوغون ایچینده سئویملی بیر سئوگی یاراتماقلا، فورم باخیمیندان، گؤزَ‌ل بیر اثر یاراتماقدا اوغور قازانیب­دیر.
"بولود مرادی" جیناب‌لاری­نین دئدییی‌نین تَرسینه اولاراق، دئمک ایسته‌ییرَ‌م، بیر ـ ایکی اؤزه‌للییی نظرده آلماساق، بو یازی مینیمالیسم سَبکینده‌دیر و چوخلو چئشیدلی چَرچیوه‌لر ایچیندن، "مینیمال فیکشن" (یالنیز "مینیمال" دئمک یالنیش­دیر) و یا "
fast fiction" قالیبینه یاخین‌دیر. بو نَدن‌لره گؤره، من بو یازینی مینی‌مال سَبکینده یازیلمیش بیر اثر آدلاندیریرام:
a- ساده و سرراست بیر طرحی وار.

b- مضمون و ایچَریک بوروشدورولماییب و ایچ ـ ایچه دئییل.

c- اصلی باخیش، بیر اولایین اوستونده‌دیر و بیر بؤیوک رویداد باش وئرمیر.

d- رویداد قیسا بیر زامان و مکاندا باش وئریر.

e- مکان دَییشیلمه‌سی یوخدور.

f- ناغیل یاشامدان کَسیلمیش بیر پارچانی ایفا ائتمکده‌دیر.

g- مینیمال ناغیل­لارد ]اؤیکوجوک­لرده[ طرحین کانونو بیر شخصیت یا بیر اؤزَ‌ل اولای­دیر (بستنیچی اوغلان و توپ اویناماق) و یازیچی دوغال اولاراق، شخصیته پرداخت ائله‌میر و اوشاغین یاشامیندان یالنیز بیر اؤزَ‌ل لحظه‌نی ائکرانا قویور.

آمما آخساقلیق (البته منجه!) باخیمیندان بیر نئچه نکته‌نی آرتیرمالییام:

1- بو قالیب‌لرده، یازی­لارین سونو چوخ اؤنملی‌دیر و سوندا یازیچی اوخوجونو دیسکیندیره بیلیرسه، دئمک داها چوخ اوغور قازانیر، آمما بوردا ناغیلین سونو اوخوجونو چوخ ماراقلاندیرمیر.

2- بو سایاق یازی­لاردا یازیچی عاددی بیر اولایی غیر عاددی بیر اولایا چئویریب، یئنی تجروبه‌لر اورتایا گتیرمه‌لی و اوخوجونون دوشونجه، دویغو و فیکیرینی آلیشدیرمالی­دیر. آمما بوردا عاددی بیر اولای غیرعاددی بیر اولایا چئویرلمیر.

3- اوخوجو ایلک باشلانیشدان سطیرلرین سونونا قدَر، صبیرسیزلیک­له ناغیلین سونون گؤزله‌میر، یعنی ناغیلین دراماتیک گئدیشینده و یارانان چکیش­بکیشینده، اوخوجویا یئتَرینجه اشتیاق یارانماییب و باش وئرمیش اولای اوخوجونو راضی ائتمیر (قیزین او سایاقدا چیخیب گئتمه‌یی کیلیشه‌دیر). اوخوجو سونونا چاتماغا هیجانلا تلَسمیر و ناغیلین فضاسیندا اوخوجو بیر بولماجانی چؤزوب سئوینَن بیریسی کیمی اولمور.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

آماج: هدف، مقصد/ اوغور: موفقیت/ اَیلنجه: تفریح/ نَدن: سبب، عیللت/ اولای: حادیثه/

                        

رضا کاظمی:  Flash fiction  آنلامیندا ایشله­نن "اؤیکوجوک"، "اؤیکو" دئییلسه ده، اونون تعریفینده آنجاق اؤیکو سؤزجویوندن یارارلانماق مجبورییتینده قالیریق! اؤیکوجوک بیر صحیفه، نئچه سطیر و یا حتتا نئچه سؤزجوکدن عیبارت اولان لاپ قیسا اؤیکویه دئییلیر. ]سون ایل­لرده، بعضی یازیچی­لاریمیزین طرفیندن، او جومله­دن سایین مرتضا مجدفر، سایین حمید آرغیش، سایین ایواز طاها و باشقالاری طرفیندن اؤیکوجوک سؤزجویو عوضینه "بایاتی کیمی حئکایه"، "کیبریتی حئکایه"، "کیبریت­لیک حئکایه"، "ان قیسا حئکایه"، "حئکایه­جیک­"، "حیکایه­جیک" و بئله کیمی سؤزلر ده ایشله­نمیش­دیر.[ اؤیکوجوک یازماقدا، ایجاز صنعتینی باجارماق چوخ اؤنملی ساییلیر؛ آمما قیساجا یازیلمیش هر اؤیکویه (حتتا مینی­مالیست اؤیکولره) اؤیکوجوک دئمک اولمور. ایلک باخیشداکی اوز اوخشارلیق­لارینا باخمایاراق، اؤیکوجوک­له "قورغو" (Plot، طرح) ایکی باشقالانان قونولاردیر. قورغویا دورغون دورومون توصیفی دئدیییمزده، اؤیکوجوکده (و اؤیکوده) بو دورغون دورومون آخیب روایت اولدوغونو گؤروروک...

 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/09/27 1 PM |

 

بَستنی­چی اوغلان

رضا کاظمی

 

چَمنلييين اورتاسيندا دورموش قيز، توپو اونا ساري هئلَلتدي. اوغلان كؤينه‌يي قولويلا آلني­نين تَريني سيلدي. توپ دوز آياغي قاباغيندا دايانمیشدي. قيز گولدو. اوغلان ایسه آغاج كؤلگه‌سي‌ آلتيندا اَيله­شميش قيزين آتاسيیلا آناسينا باخدي. اونلارين باشي دانيشيغا قال ايدي.

دوندورما جعبه‌سيني چيينيندن آچيب یئره قويدو. سونرا، توپو قيزا طرف شوتله‌دي. قيز چيغيريب توپون داليیجا قاچدي. هؤرولموش ساچي‌نين اوجونا بير كَپنك باغلانميشدیر. اوغلان ايكي آغاج آراسيندا دایاندی. قيز الیيله توپو گؤتوروب اوغلانا ساري دؤندو.

گونش گؤیون اورتاسينا چیخاناجاق، اونلار بير بيریيله اويناديلار، آتيشديلار، گولوشدولر. قيز ترله‌ميش، اوغلان ترله‌ميش!

كيشييله قادين صندليدن قالخيب قيزي چاغيرديلار. توپ يئره دوشدو. نه قيز، و نه ده اوغلان اونا ساري قاچماديلار. قيز تريني سيله‌ سیله، اَييليب توپونو گؤیول­سوزجه گؤتوردو. آتاسييلا آناسي يولا دوشدو. قيز‌ گولومسه‌ييب، قاچا قاچا اونلارين آرخاسيیجا گئتدي.

اوغلانين بوغازي قوروموشدو. دوندورما جعبه‌سي‌نين يانينا كئچيب اونون قاپاغيني قالديردي. ايچينده‌كي دوندورمالارین هامیسی اَريميشدي.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دوندورما: بستنی

 

+ رضا کاظمی 88/09/15 0 AM |

مین بیر گئجه:

ـ اینترنت دوشرگه­سینده، سایین یازیچی حمید آرغیش­ـین باش­یازارلیغییلا بیر سایتـلا اوز اوزه گلمک، هر زامان تحکییه ادبییاتییلا ماراقلانان اوخوجولارا سئویندیریجی بیر اولای­دیر. سون گون­لرده، "حئکایه" آدلی بیر سایت، بیز اوچون بو سئوینجی یاشاماغا بهانه اولدو. اونا بو یولدا مین بیر اوغور آرزولایاراق، بو سایتدان گؤروش آپارماغی اؤز یولداش­لاریما دا اؤنَریرم (پیشنهاد ائله­ییرم). http://www.hekaye.com/news.php

ـ آیدین ضیایی (اردبیل، 1360). ادبییاتلا ماراقلانسا دا، چوخراق آنجاق فلسفه ساحه­سینده چالیشیر. قارشینیزدا اولان آشاغیداکی یازی، کیتابیملا باغلی اردبیلده کئچیریلمیش اوتورومدا اوخونان تنقیدلرین بیری­دیر. اونون ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، یازیسینی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

با نگاهی به "لاپ او اوزاق­لاردا"

کلیتی تبیینی از مجموعه روایت­های رضا کاظمی

آیدین ضیایی

 

ویژگی کلی داستان‌های رضا کاظمی، نگاه نوستالژیک است. او دغدغه­ی تُرکی دارد. اولین ویژگی نگاه نوستالژیک، احساسات‌گرایی است، یعنی غلبه احساس بر اندیشه. داستان‌های این نویسنده داستان اندیشه نیستند. تخیل و خاطره در هم می‌آمیزند و باعث می‌شوند احساس بر اندیشه غلبه کند. از طرفی شاعرانگی زبان و نگاه نوستالژیک با هم هماهنگ می‌شوند و سعی می کنند به داستان انسجام ‌بخشند. رضا کاظمی در این‌ داستان­ها نشان می‌دهد که روایت را بلد است. او  یک راوی ‌ـ ‌ناظر است که دارد تعریف می‌کند. بنابراین داستان­ها در حد یک خاطره باقی می‌مانند و تا پایان، منتظر حادثه‌ای می‌مانیم که تبدیل به داستان شود. باید اتفاقی در متن بیافتد تا زبان خنثا بودن خود را ببازد و با دخالت احساس، چیزی را توصیف کند یا نمایش دهد. پروسه‌ی خنثا سازی زبان به همين­جا خاتمه نمی‌يابد و اين لايه‌ی روايتی در برخورد و فعل و انفعال با احساس نگارش، امكانات بي­شماری براي روایت و  واقعيت مُلغا می كند. در مقاطع مختلف داستان، زاويه نگرش، چه از نظر فردی و چه از نقطه نظر تیپیک متفاوت نمی‌شود. گاهی راوی به قضايا می‌نگرد، گاهی نگاه نسخه‌ی روايت شده‌ی زبان مورد تأكيد قرار می‌گيرد؛ زماني اين مركزيت به تُرکی بودن و گاهی به مدرنیت روایت تعلق می‌گيرد...

 

                


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/08/30 3 PM |

مین بیر گئجه: "خیشیلداییر سینه­نده بیر نئچه تانکمحمود مهدوی­نین یاخین گله­جکده ایشیق اوزو گؤرَجک ایلک شعر توپلوسونون آدی­دیر. یئنی اثرلرینده ایران­ـلا عراق­ آراسیندا باش وئرمیش سککیز ایل ساواشی عکس ائتدیرن بو یازیچی، شعرلریندن باشقا، اؤیکولرینده ده، بو قونویا (مؤوضوعا) دوشونور، اونو یاشاییر و ـ منجه ـ چوخ باجاریقلا دا اونلاری یازماغا باشلاییر.

"سککیز ایل موحاریبه"  ایران ادبیاتی­نین فارسجا قولوندا چوخدان بَری اؤز یئرینی تاپمیشدیرسا دا، او بیری دیل­لرین ادبیات­لاریندا آنجاق یئتَرلی قدَر ایشلَنمه­میش­دیر... بونلارا باخمایاراق، محمود مهدوی سون یازی­لاریندا، آنا دیلیمیزده قوناق قاباغینا قویمالی "ساواش" قونولو حیکایه­لر­ یازسین دئیه تک باشینا چالیشیر. بو یولدا اونا بؤیوک اوغورلار آرزو ائده­رک، سؤزو گئتمیش اؤیکولریندن بیرینی ایلک اؤنجه "مین بیر گئجه"ـدن یاییملادیغینا گؤره اوندان دؤنه دؤنه تشککور ائدیرم.

                                                     ***

 

 

ایییرمی دؤرد آغ اولدوز

 

محمود مهدوي

 

سوروشدو: ـ «نئچه آي خیدمت‌سن؟»

دئديم: ـ «قوتارميشام.»

او آينادا منه باخيب، اَليني ماشينين سقفينه توتدو: ـ «او نئجه؟»

باشيمي سالديم آشاغا: ـ «يولداشيمدي...»

سؤزومون قالانيني يئديم، دئمه‌ديم، دئيه بيلمه‌ديم. آژير سسي گليردي. چيراق‌لارين هاميسي سؤنموشدو. پياده‌رولاردا قاچا ­قاچ ايدي. تاكسي‌چي تئز فرماني دولانديريب، خيابانا تؤكولن شيشه اوووغونون بؤيروندن سوووشدو. آمبولانس‌لار بيزي كئچدي. ايكيميز ده اَيلشميشديك چاديرين قاباغيندا. عقرب‌لر دالبادالا دوزولوب، گئديرديلر چاديرين ايچينه. بیز ده، اونلارين داليیجا گئتديك. عقرب‌لر چاديرين دير‌ه­ييندن يوخاري قالخيب‌ اوردا دايانديلار. گئجه ذره‌جن ‌ده ايشيق گؤرسه‌يديلر، آتيليب اطرافداكي‌لاريني سانجيرديلار. اونلارين قورخوسوندان گئجه‌لر فَنَرين خودونو آليرديق. تاكسي‌چي ضَبطين خودونو... 


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/08/01 1 AM |

مین بیر گئجه: شریف مردی­ـدن هر هانسی زامان یئنی بیر اؤیکو اوخودوغومدا، گله­جکلی بیر یازیچی­نین حیکایه­لرینی اوخودوغوما دریندن اینانیرام. ایندی­یه کیمی اونو گؤرمه­سم ده، اونونلا دوستلوغوما گئرچکدن اؤیونورم. بونا گؤره ده، هر ندن آرتیق اؤز سایغی­لاریمی اینترنت­ دوشَرگه­سینه بَسله­مه­لی­یم!

شریف مردی­نین بیزیمله پایلاشان سون اؤیکوسونو بیرلیکده اوخویوروق:

***

 

...

شریف مردی

 

گؤزونو آچاندا دیوارا باخدی. نئچه آن ائله­جه باخیب دؤندو. اوتوردو. توک­لری بیر بیرینه قاریشمیشدی. الینی آلنینا چکیب سیقار پاکاتینی میز اوستوندن گؤتوردو. بوش ایدی. اونو بوکده­له­ییب بیر قیراغا آتدی. اوزانیب تاوانا دونوخدو. دوراندا، آیاغی میزین قیراغینا توخوندو. آخسایا آخسایا پنجره­یه یاخینلاشیب پرده­نین اوجونو قالدیردی. گون گؤزونو قاماشدیردی. پرده­نی سالیب تاخچادان سیقار پاکاتینی گؤتوردو...


یازینین آردی
+ رضا کاظمی 88/07/18 9 PM |