اؤیکوجوک 14.

 

بَستنی­چی اوغلان

رضا کاظمی

 

چَمنلييين اورتاسيندا دورموش قيز، توپو اونا ساري هئلَلتدي. اوغلان كؤينه‌يي قولويلا آلني­نين تَريني سيلدي. توپ دوز آياغي قاباغيندا دايانمیشدي. قيز گولدو. اوغلان ایسه آغاج كؤلگه‌سي‌ آلتيندا اَيله­شميش قيزين آتاسيیلا آناسينا باخدي. اونلارين باشي دانيشيغا قال ايدي.

دوندورما جعبه‌سيني چيينيندن آچيب یئره قويدو. سونرا، توپو قيزا طرف شوتله‌دي. قيز چيغيريب توپون داليیجا قاچدي. هؤرولموش ساچي‌نين اوجونا بير كَپنك باغلانميشدیر. اوغلان ايكي آغاج آراسيندا دایاندی. قيز الیيله توپو گؤتوروب اوغلانا ساري دؤندو.

گونش گؤیون اورتاسينا چیخاناجاق، اونلار بير بيریيله اويناديلار، آتيشديلار، گولوشدولر. قيز ترله‌ميش، اوغلان ترله‌ميش!

كيشييله قادين صندليدن قالخيب قيزي چاغيرديلار. توپ يئره دوشدو. نه قيز، و نه ده اوغلان اونا ساري قاچماديلار. قيز تريني سيله‌ سیله، اَييليب توپونو گؤیول­سوزجه گؤتوردو. آتاسييلا آناسي يولا دوشدو. قيز‌ گولومسه‌ييب، قاچا قاچا اونلارين آرخاسيیجا گئتدي.

اوغلانين بوغازي قوروموشدو. دوندورما جعبه‌سي‌نين يانينا كئچيب اونون قاپاغيني قالديردي. ايچينده‌كي دوندورمالارین هامیسی اَريميشدي.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دوندورما: بستنی

 

تنقید 22. کلیتی تبیینی از مجموعه روایتهای رضا کاظمی، آیدین ضیائی

مین بیر گئجه:

ـ اینترنت دوشرگه­سینده، سایین یازیچی حمید آرغیش­ـین باش­یازارلیغییلا بیر سایتـلا اوز اوزه گلمک، هر زامان تحکییه ادبییاتییلا ماراقلانان اوخوجولارا سئویندیریجی بیر اولای­دیر. سون گون­لرده، "حئکایه" آدلی بیر سایت، بیز اوچون بو سئوینجی یاشاماغا بهانه اولدو. اونا بو یولدا مین بیر اوغور آرزولایاراق، بو سایتدان گؤروش آپارماغی اؤز یولداش­لاریما دا اؤنَریرم (پیشنهاد ائله­ییرم). http://www.hekaye.com/news.php

ـ آیدین ضیایی (اردبیل، 1360). ادبییاتلا ماراقلانسا دا، چوخراق آنجاق فلسفه ساحه­سینده چالیشیر. قارشینیزدا اولان آشاغیداکی یازی، کیتابیملا باغلی اردبیلده کئچیریلمیش اوتورومدا اوخونان تنقیدلرین بیری­دیر. اونون ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، یازیسینی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

با نگاهی به "لاپ او اوزاق­لاردا"

کلیتی تبیینی از مجموعه روایت­های رضا کاظمی

آیدین ضیایی

 

ویژگی کلی داستان‌های رضا کاظمی، نگاه نوستالژیک است. او دغدغه­ی تُرکی دارد. اولین ویژگی نگاه نوستالژیک، احساسات‌گرایی است، یعنی غلبه احساس بر اندیشه. داستان‌های این نویسنده داستان اندیشه نیستند. تخیل و خاطره در هم می‌آمیزند و باعث می‌شوند احساس بر اندیشه غلبه کند. از طرفی شاعرانگی زبان و نگاه نوستالژیک با هم هماهنگ می‌شوند و سعی می کنند به داستان انسجام ‌بخشند. رضا کاظمی در این‌ داستان­ها نشان می‌دهد که روایت را بلد است. او  یک راوی ‌ـ ‌ناظر است که دارد تعریف می‌کند. بنابراین داستان­ها در حد یک خاطره باقی می‌مانند و تا پایان، منتظر حادثه‌ای می‌مانیم که تبدیل به داستان شود. باید اتفاقی در متن بیافتد تا زبان خنثا بودن خود را ببازد و با دخالت احساس، چیزی را توصیف کند یا نمایش دهد. پروسه‌ی خنثا سازی زبان به همين­جا خاتمه نمی‌يابد و اين لايه‌ی روايتی در برخورد و فعل و انفعال با احساس نگارش، امكانات بي­شماری براي روایت و  واقعيت مُلغا می كند. در مقاطع مختلف داستان، زاويه نگرش، چه از نظر فردی و چه از نقطه نظر تیپیک متفاوت نمی‌شود. گاهی راوی به قضايا می‌نگرد، گاهی نگاه نسخه‌ی روايت شده‌ی زبان مورد تأكيد قرار می‌گيرد؛ زماني اين مركزيت به تُرکی بودن و گاهی به مدرنیت روایت تعلق می‌گيرد...

تنقید 21. یییه ـسیز اولدوزلار، ائلوار قلیوند

 

مین بیر گئجه: محمود مهدوی­نین "ایگیرمی دؤرد آغ اولدوز" حیکایه­سی "بیزیم اؤیکو ۳۰" باشلیغی آلتیندا یاییملاناندان سونرا، اوخوجولار و اؤزللیک­له بیر نئچه یازیچی دوستون طرفیندن (اؤیکویله باغلی) چئشیدلی تپکی­لر، باخیش­لار و تنقیدلر چاتدی. بونلارین ان اؤنَملیسی، تبریزین "شمس" دَرنه­یینده بو اثره گؤره کئچیریلمیش دَیرلی بیر اوتوروم ایدی.

بونون آردیندا، آشاغیداکی یازی دا سایین ائلوار قلی­وند طرفیندن بیزه گؤندَریلمیشدیر. ائلوار قلی­وند (موغان­شهر، ۱۳۵۸) بوندان اؤنجه "فینجان­لار رقصی" آدلی شعر توپلوسویلا اؤزونو شعر اوخوجولارینا تانیتدیرمیشدیر. "دئسامبر ترانه­لری"، "چیللی" و باشقا کیتاب­لاری دا اونون هله­لیک چاپ اولونمامیش شعر مجموعه­لری­دیر...

(بیر پارا سبب­لردن دولایی، یازیچی­نین اؤز ایجازه­سییله قارشینیزدا اولان تنقیدین بعضی بؤلوم­لری پوزولموش، بعضی یئرلرینده ایسه دَییشیک­لیک آپاریلمیشدیر. بونا گؤره ده، هم سایین یازیچیدان، همی ده سئوگیلی اوخوجولاردان عوذورلر دیله­ییرم.)

***

یییه­سیز اولدوزلار

محمود مهدوی­نین "ایگیرمی دؤرد آغ اولدوز" آدلی اؤیکوسونه بیر باخیش

ائلوار قلی­وند

 

محمود مهدوی­نین یارادیجیلیق دونیاسینداکی عسگر، کؤرَک قاشیماق لذذتینی توفنگ سونگوسویله (توفنگ سرنیزه­سی ایله) ارضا ائدیر و یا "کانادا" ایچکی­سینی ایچیب گه­ییرمک­له قومار اویون­لارینی و خردل شیمیایی بومبالارینی دستک­له­ییر. اؤزو کیمی بیر عسگرین طییاره­سینی گَبردیر، اؤدول آلیر و قهرمانجاسینا گوردانین آدینی اولدوزلارلا پایلاشیر. "مسعود" بیر قهرمان و سونوجدا بیر شهیددیر. یارانیشی، یاشاییشی، موحاریبه­سی، خاطیره­سی و نهایت حتتا اؤلومو ده اصیل بیر داورانیش کیمی گؤرونور. آنجاق گؤرَسن بو یازیچی­نین تحکییه دونیاسیندا، عسگرلر هاچان سنگرلری آرخاسیندان حربی باشچی­لارینی دا گولـله­یه باغلایاجاقلار؟!

موحاریبه ایچینده­ییک، اؤلومله دارتیشیریق، اینسانین محو اولماغینا جانلی شاهیدلَریک، قیلینج آلتیندا شاه داماریمیز چیرپینیر، قورخوروق، اوزگونوک، آمما ...

بیزیم اؤیکو 30. (ایگیرمی دؤرد آغ اولدوز/ محمود مهدوی)

 

مین بیر گئجه: "خیشیلداییر سینه­نده بیر نئچه تانک"، محمود مهدوی­نین یاخین گله­جکده ایشیق اوزو گؤرَجک ایلک شعر توپلوسونون آدی­دیر. یئنی اثرلرینده ایران­ـلا عراق­ آراسیندا باش وئرمیش سککیز ایل ساواشی عکس ائتدیرن بو یازیچی، شعرلریندن باشقا، اؤیکولرینده ده، بو قونویا (مؤوضوعا) دوشونور، اونو یاشاییر و ـ منجه ـ چوخ باجاریقلا دا اونلاری یازماغا باشلاییر.

"سککیز ایل موحاریبه"  ایران ادبیاتی­نین فارسجا قولوندا چوخدان بَری اؤز یئرینی تاپمیشدیرسا دا، او بیری دیل­لرین ادبیات­لاریندا آنجاق یئتَرلی قدَر ایشلَنمه­میش­دیر... بونلارا باخمایاراق، محمود مهدوی سون یازی­لاریندا، آنا دیلیمیزده قوناق قاباغینا قویمالی "ساواش" قونولو حیکایه­لر­ یازسین دئیه تک باشینا چالیشیر. بو یولدا اونا بؤیوک اوغورلار آرزو ائده­رک، سؤزو گئتمیش اؤیکولریندن بیرینی ایلک اؤنجه "مین بیر گئجه"ـدن یاییملادیغینا گؤره اوندان دؤنه دؤنه تشککور ائدیرم.

                                                     ***

ایگیرمی دؤرد آغ اولدوز

 

محمود مهدوي

 

سوروشدو: ـ «نئچه آي خیدمت‌سن؟»

دئديم: ـ «قوتارميشام.»

او آينادا منه باخيب، اَليني ماشينين سقفينه توتدو: ـ «او نئجه؟»

باشيمي سالديم آشاغا: ـ «يولداشيمدي...»

سؤزومون قالانيني يئديم، دئمه‌ديم، دئيه بيلمه‌ديم. آژير سسي گليردي. چيراق‌لارين هاميسي سؤنموشدو. پياده‌رولاردا قاچا ­قاچ ايدي. تاكسي‌چي تئز فرماني دولانديريب، خيابانا تؤكولن شيشه اوووغونون بؤيروندن سوووشدو. آمبولانس‌لار بيزي كئچدي. ايكيميز ده اَيلشميشديك چاديرين قاباغيندا. عقرب‌لر دالبادالا دوزولوب، گئديرديلر چاديرين ايچينه. بیز ده، اونلارين داليیجا گئتديك. عقرب‌لر چاديرين دير‌ه­ييندن يوخاري قالخيب‌ اوردا دايانديلار. گئجه ذره‌جن ‌ده ايشيق گؤرسه‌يديلر، آتيليب اطرافداكي‌لاريني سانجيرديلار. اونلارين قورخوسوندان گئجه‌لر فَنَرين خودونو آليرديق. تاكسي‌چي ضبطين خودونو... 

ادبی اوتوروم، اردبیل، 1388.7.23

 

مین بیر گئجه: مهر آیی­نین ایگیرمی اوچونده، اوتوزا یاخین اردبیللی شاعیر یازیچی­نین قاتیلماسییلا بیرگه، سایین­لار حامد احمدی، محمود مهدوی و وحید علیرضایی­نین چیخیش­لارییلا، رضا کاظمی­نین "لاپ او اوزاق­لاردا" باشلیقلی کیتابی­نین تنقید اوتورومو، بو شهرین "هنری حوزه­سی­"نین ییغیناجاق سالونوندا کئچیریلدی. جناب­لار حسن صیقلی، محمود مهدوی، حامد احمدی، جعفر بزرگ­امین (یارین)، علی نوری، بولود مرادی، حسن فیضی و وحید علیرضایی­­نین قاباقجادان یازیلمیش تنقیدلری اؤزَل بیر کیتابچا کیمی یاییلدیسا دا، حؤرمتلی ساسان ناطق آپاریجیلیق ائده­رک، اؤیکو توپلوسویلا باغلی یئنی­جه یازیلمیش سایین­لار ربابه قلی­زاده، ناصر کرامتی و آیدین ضیایی­نین ده باخیش­لاری تریبون آرخاسیندان اوخوندو. (کیتابچادا گئدن تنقیدلری، "مین بیر گئجه"­نین "مؤوضوع اوزره آرشیو"ـینین "تنقید" آدلی بؤلوموندن الده ائده بیلَرسینیز. او بیری یئنی یازی­لار دا، سایین ابراهیم عادل­نیا و سایین مهدی نظری­نین تنقیدلرییله یاناشی، گئتدیکجه ائله بو وئبلاقدان یاییملاناجاق­دیر.)    

دئمه­لی، اوتورومون یازیچی قوناغی تبریزدن چاغیریلمیش حامد احمدی جنابلاری ایدی.                                                            

بیزیم اؤیکو 29 (... ، شریف مردی)

 

مین بیر گئجه: شریف مردی­ـدن هر هانسی زامان یئنی بیر اؤیکو اوخودوغومدا، گله­جکلی بیر یازیچی­نین حیکایه­لرینی اوخودوغوما دریندن اینانیرام. ایندی­یه کیمی اونو گؤرمه­سم ده، اونونلا دوستلوغوما گئرچکدن اؤیونورم. بونا گؤره ده، هر ندن آرتیق اؤز سایغی­لاریمی اینترنت­ دوشَرگه­سینه بَسله­مه­لی­یم!

شریف مردی­نین بیزیمله پایلاشان سون اؤیکوسونو بیرلیکده اوخویوروق:

***

 

...

شریف مردی

 

گؤزونو آچاندا دیوارا باخدی. نئچه آن ائله­جه باخیب دؤندو. اوتوردو. توک­لری بیر بیرینه قاریشمیشدی. الینی آلنینا چکیب سیقار پاکاتینی میز اوستوندن گؤتوردو. بوش ایدی. اونو بوکده­له­ییب بیر قیراغا آتدی. اوزانیب تاوانا دونوخدو. دوراندا، آیاغی میزین قیراغینا توخوندو. آخسایا آخسایا پنجره­یه یاخینلاشیب پرده­نین اوجونو قالدیردی. گون گؤزونو قاماشدیردی. پرده­نی سالیب تاخچادان سیقار پاکاتینی گؤتوردو...

تنقید 20. شمس درنه ـیی و ادبی اوتوروملاری (2)

 

شمس دَرنه­یی و ادبی اوتوروم­لاری (۲)

 

مین بیر گئجه: تبریزده کئچیریلن شمس دَرنه­یی­نین ایکینجی اوتوروموندا، سایین حامد احمدی­نین "منی قالدیرین لوطفن" باشلیقلی اؤیکوسو اوخونوشا قویولدو. آشاغیداکی متن، عئینن شمس درنه­یی­نین اؤزل وئبلاقیندان گؤتورولموشدور (http://shamsngo.blogfa.com/). حیکایه­نین اؤزونو اوخوماق اوچون، مین بیر گئجه­نین "بیزیم اؤیکو 17" باشلیغینی تیکله­یه بیلرسیز (http://1001gece.blogfa.com/post-55.aspx).

شمس درنه­یی­نین سایین اؤیه­لرینه یورولمایاسیز دئیه­رک، ـ بیر ده، بئله کیمی ادبی اوتوروم­لارین او بیری شهرلریمیزده ده کئچیریله­جک آرزوسویلا ـ ، دَرنکده گئدن دانیشیق­لارین اؤزَتینی (خولاصه­سینی) بیرلیکده اوخویوروق:

                                                      ***

 

شمس: بو هفته­کی اوتوروموموزدا، سایین حامد احمدی­نین  "منی قالدیرین لوطفن" آدلی اؤیکوسونو اوخویوب اَلشدیره­جه­ییک (تنقید ائده­جه­ییک). بو گونکو اوتوروموموزون دَییشیک یانی، یازیچی­نین اؤزونون ده بوردا اولماسی­دیر. مین بیر اؤیکو یاریشماسی­نین بیرینجیسی اولان بو اؤیکونو، بیر آی یاریم اؤنجه بیر دؤنه بیرلیکده اوخودوقسا دا، آنجاق یایدیغیمیز کیتابچادا اؤیکونون آلین یازیسی­نین چاپدا دوشمه­مه­سی، ها بئله حامد بَی­ین بیلیم­ یوردونو بیتیریب تبریزه قاییتماسی، اؤیکونو بیر داها اوخومامیزا باهانا اولدو. من یولداش­لاردان ایسته­ییریم حامد بَیدن چکینمه­دن اؤز دوشونجه­لرینی سؤیله­سین­لر...  

 

اؤیکوجوک 13.

 

اؤلمک

                                                                                        جومک کلسکی

رضا کاظمی

ایکی پولیس بیر آز سوواشیب کیشی­یه زیلَلندیلر.

ـ «دیری­دیر؟»

ـ «گؤزلری تَرپه­نیر.»

ـ «چوخ چکمز.»

ـ «یوخ.»

ایلدیریم پاریلتی­لاری اوزاق داغا چاخدی.

ـ «یازیق کیشی!»

ـ «نه­یه باخیر؟»

ـ «نه دئییم؟! یالنیز اؤزو بیلیر... »

بالاجا قیزی لئیلَک گئده­رک، سئوینجلی سئوینجلی، کیشی­نین قاباغیندان سوووشوب سون­سوز چیچک­لرینی یئره سَپه­له­دی.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

. سوواشماق: مایل شدن (خم شدن)/

      . یاخین گله­جکده، دوخسان دوققوز اؤیکوجوکدن عیبارت اولان "بیر، ایکی، اوچ" آدلی اؤیکوجوک توپلوسو، بو قلمین ترجومه­سی ایله ایشیق اوزو گؤره­جکدیر. اوستده­کی اؤیکوجوک، آدی گلمیش کیتابین حیکایه­جیک­لریندن بیری­دیر.

 

تنقید 19. کمی نزدیکتر/ وحید علیرضایی

 

مین بیر گئجه: ژورنالیست، یازیچی و شاعیر کیمی چالیشان وحید علیرضایی (اردبیل، 1355)، الکتروتکنیکـده لیسانسی، ایسلام تاریخینده ایسه یوکسک­لیسانسی وار. تحکییه ادبیاتینا گلدیکده، اؤیکو قولوندا «قد آغوش من» و «ماندانا یک فرشته بود»، ها بئله رومان قولوندا «گستاخ» باشلیقلی کیتاب­لارین یازیچیسی­دیر. «جلال آل احمد»ـین یاشاییشینی دا رومان کیمی یئنی­یئتمه­لر اوچون ایشله­میش­دیر. "هنری حوزه­سی"ـیله "محقق" بیلیم­یوردوندا اؤیکویله ایلگیلی کیلاس­لاری اولموش بو یازیچی­نین آشاغیداکی تنقیدی، بوندان قاباق اردبیلدن یاییملانان "فروغ آذربایجان" قزئتنی­نین یوز اللی آلتینجی ساییسیندا چاپ اولموش­دور.

(بو یازییلا یاناشی، «لاپ او اوزاق­لاردا» کیتابینا گؤره یازیلمیش او بیری تنقیدلری ده، بو وئبلاقین "تنقید" بؤلوموندن الده ائتمک اولار.)

***

کمی نزدیک­تر

 

(نگاهی به مجموعه داستان «لاپ او اوزاق­لاردا»)

وحید علیرضایی

 

حتا اگر به بهترین داستان این مجموعه یعنی «هاف، هاف، هاف» هم دقیق شویم، نمی­توانیم این احساس اخلاق­گرایانه را که در ساختار اجتماعی و ادبی ما رخنه کرده است را نادیده بگیریم. آنجا که بحث خصایل ضد اخلاقی بشری از ذهن نویسنده داستان بیرون می­ریزد. «رضا کاظمی» در نگاهش به بازماندگان پس از مرگ، نگاه قاضی­گونه خود را با داستان کوتاهی از «بوکوفسکی» که در همین مورد است می تواند مقایسه کند. بحث بر سر بهتر یا بدتر بودن اثر نیست، بلکه بحث بر سر این است که چرا فقط یک نگاه. نگاهی که حتا در داستان سمبولیک «هؤرولموش خاطیره لر، من و آتام» که می خواهد مفهوم مرگ را به مفاهیم مقدسی چون شهادت متصل کند و ...

کاشغر !

 

مین بیر گئجه: ایل­لر بویو چین دؤولتی­نین یانلیش سیاست­لرینه قارشی موباریزه آپارمیش ها جین (Ha Jin)، یازدیغی اؤیکولرینه گؤره، بورا کیمی ایکی اؤنملی ادبی اؤدولو قازانمیش­دیر: "پِن همینگوی" (1997) و "فلانری اوکانر" (1996). او اغتیشاشچی آدلی اؤیکوسونده، چین اؤلکه­سی­نین قاپالی دورومونو آچیقلاماغا چالیشاراق، مملکَتینده­کی ضیالی­لاری­نین اخلاقی دوشکونلویونه ده توخونور...  بو حیکایه، "آمئریکانین ان یاخشی اؤیکولری، "1997  باشلیقلی اؤیکو توپلوسونون بیرینجی اؤیکوسو کیمی یاییملانمیش­دیر.

(چین اؤلکه­سی­نین سین کیانگ بؤلگه­سینده­کی اویغور تورک موسلمان­لارین اؤلدورولمه­سینی خبرلردن ائشیتدیییمیزله برابر، بو اؤیکونون ترجومه­سینی ـ مین بیر کدَرله ـ اورانین میلیون­لارجا مظلوم موسلمانینا سونورام./ همزمان با شنیدن اخبار کُشتار مسلمانان ترک اویغور در منطقه سین­کیانگ کشور چین، ترجمه­ این داستان را ـ با هزار و یک اندوه ـ تقدیم می­کنم به میلیونها مسلمان مظلوم آنجا.)    

 

   ***

 

اغتیشاشچی

ها جين

رضا كاظمي

                      

 

«چو» و يئني حيات‌يولداشي، «موجي» آدلي قاطار دوراجاغي‌نين قارشيسينداكي مئيداندا ناهار يئييرديلر. ميزلري­نين اوستونده آغزيندان سوزولموش ايكي شیشه سودا، ايكي کاغیذ قوطو دولوسو دويو، كدو، ها بئله قووورولموش دونوز اتي وار ایدی.         

«چو» حيات‌يولداشينا ـ «گَل باشلاياق» دئییب، قاشیق عوضینه دوزلميش چوپ‌لارين بير بيرينه ياپيشميش تك‌لريني سينديردي. دونوز اتيندن بير كسيك گؤتوروب آغزينا قويدو. لوقمانی چئينه‌يه­رك، آريق چنه‌سينه قيريش دوشوردو. اونون ساغ طرفينده اولان باشقا بير ميزين باشيندا، دمير يولونون ايكي پوليسي چاي ايچيب گولوردولر. بئله نظره گليردي كي، اورتا ياشلي يوغون كيشي­، اوجا بويلو گئنيش‌ كورَ‌كلي گنج يولداشينا لطيفه تعريف‌له‌يير. اونلار هردن گؤز آلتي «چو»گيلين ميزيني ‌ده سوزوردولر...         

 

تنقید 18. شمس درنه ـیی و ادبی اوتوروملاری (1)

            

             شمس درنه­یی و ادبی اوتوروم­لاری (۱)

 

مین بیر گئجه: هر بیر اثرین، اؤزللیک­له جیددی و چالیشقان یازیچی ـ شاعیرلر طرفیندن اوخونولماسی، او اثرین یازاری اوچون دانیلماز بیر سئوینجین یارانماسی دئمک­دیر. نئچه گون بوندان قاباق، تبریزین «شمس» آدلی ادبی درنک­لری­نین بیرینده، «هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر» باشلیقلی اؤیکومه گؤره بیر اوتورومون کئچیریلمه­سینی ائشیتدیم. سونرا، اوتورومداکی دانیشیق­لارین یازیلیش فورماسی، ـ دَرنه­یین ایمئیلی طریقی ایله ـ الیمه چاتدی. من اؤز نؤوبمده، اوزاقدان اوزاغا بو ادبی اوتورومدان چوخلو شئی­لر اؤیره­نه­رک، او بیری حیکایه­لریمده یوزه یوز بو گؤستریش­لردن یارارلاناجاغیما چالیشاجاغام. بورادا یئنه ده، «شمس» درنه­یی­نین بوتون اؤیه­لرینه درین سایغی­لاریمی بیلیندیره­رک، تحکییه ادبییاتیمیز اوچون بئله کیمی گرَکلی اوتوروم­لارین سورَکلی اولدوغونو آرزولاییرام. (اؤیکونون اؤزونو اوخوماق اوچون، بو وئبلاقدا تیکله­یین: بیزیم اؤیکو بؤلومو/ بیزیم اؤیکو 26/ هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر/ رضا کاظمی.)  

***

] شمس ادبی درنه­یی مین اوچ­یوز سئکسان یئددینجی گونش ایلینده، سلیمان جعفری، سهند نظمی، آیناز ستاری­فرد، ثریا قاسم­زاده و ابوالفضل ثوابی کیمی سایین یازیچی، ژورنالیست و شاعیرلرین توسطی ایله تبریزده قورولموشدور. بو درنه­یین ایندیلیکده اوتوز بئش اؤیه­سی اولاراق، زهرا نیکروان، ملیحه عزیزپور، عسگر محمدپور، نشاط شیخ­الاسلامی، آتیلا سلمانی و باشقا سایین قلمداش­لارین قاتیلماسییلا ادبی اوتوروم­لار کئچیریر.[   

 

سهند نظمی: منجه، اؤنجه اؤیکونون فضاسينا توخوناق، سونرا سؤزبسؤز دانيشیب قاباغا گئدَک.

آيناز ستاری­فرد: منجه، بو اؤیکونون آنا باخيشي ايکي يئري، ايکي توپلومو بير - بيریيله توتوشدورماق­دير؛ بؤيوک بير يئرله کيچيک بير يئري توتوشدورماق. ايکينجيسي ایسه سنت­ـدن (گَله­نَک­ـدن) تؤرَنمیش بیر پارا دوشونجه­لره توخونماق ايسته­یير.

ثریا قاسم­زاده (اولکر): سنت­ـه توخونور يوخسا مدرن ياشاييشي قينايير؟ هانسي؟ 

سليمان جعفری: ايکيسي ده. بو، داها آرتيق دانيشيلمالي­دير. من آيري قونولارا توخونماغي دا آليرام... "تورپاق" ائلئمئنتي­نين گوجلو رولو وار. 

فريده فنایی: آنا فيکير ائله تورپاق­دير. دئدییینیز او بیری قونولار، ايکينجي یئرده دورورلار.

ثریا قاسم­زاده (اولکر): اؤیکونون هانسی بؤلوم­لری دئدییینیز او سنت قونوسویلا اوست­اوسته دوشور؟ اؤز دئدییینیز کیمی بیرآز سنت­دن تؤرنمیش او فيکيرلردن دانيشين. هانسي فيکيرلر؟

آيناز ستاری­فرد: ائله اؤيکونون آدي، «هاوايا پيله­دییمیز فاتيحه­لر»! ...

 

بیزیم اؤیکو 28. (یئکه بیر داش/ شریف مردی)

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو بیرینجی دؤنه اولاراق، "مین بیر گئجه"ـ­دن یاییملانیر. سایین شریف مردی­ـنین ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، اونون سون حیکایه­سینی بیرلیکده اوخویوروق.

***

یئکه بیر داش کیمی

 

شریف مردی

 

1

هاوا ترتمیز تورپاق اییسی وئریردی. یاغیش دونن گئجه یاغمیشدی بلکه ده. ائرته­دن دوروب، گون­چیخان ماجالی بوردایدی. یولا دوشدو بالتا الینده. اونا گووه­نه­جک شئی یالنیز بالتاسی ایدی. یورغونلوغونو آلیردی اونون ایتی اوجونه باخاندا. بالتانین تییه­سینه توپوروب الییله اونو اوخشادی. قاش­لارینی آتدی بیر ایکی دفعه. بالتانی گونشه ساری توتوب باخدی. گؤزلری پاریلدادی. الینی یانینا چکیب، یورومه­یه باشلادی. اونو برک برک الینده ساخلایاندا آددیمینی دا برک آتیردی.

بیر کیلومئتیرلیک یول وار ایدی آغاجلیغا. اوزاقدان گؤروکوردوسه ده، ایچی قاپ قارانلیق ایدی آنجاق. تاخما شام­لارا بنزه­ییردیلر. بیر بیرینه دولاشیق اوزون اوزون اوت­لارین آراسیندان کئچیب، بالتانی قاباغینا، یان­یؤره­سینه وورا وورا یول آچیردی اؤزونه. ایمکانی اولان هر بیر یئرده بیتمیشدیلر اوت­لار؛ داش­لارین اوستونده، آلتیندا. دیزلَرینه­جن ایسلانمیشدی شالواری. ایکی یئرده تمئشک کول­لارینا توشلاندی. بیر بیرینه پیرتلاشمیش تیکانلی بوداق­لار، آلینماز بیر قالا کیمی کسمیشدی اؤنونو. هره­سینه بیر بالتا یاتیردیب، بری یاندان کئچدی. بیر یول قولونو جیزمیشدی دیرسه­یه­جن بو تمئشک­لر. اوتوردو. شالوارینا ایلیشدییی بیر توپا تیکانی آییردی اؤرزوندن.  اوت­لارین اوستونه دیرماشان قورداق­لار یئل اسدیک­جه داها دا کئیف ائله­ییردیلر اونون گؤزونده. دوروب، اوزون اوزادی باخدی. هردن ایسه بارماغییلا بیر چیرتما ووروب گؤیه توللاییردی بیرینی. قورداغین گؤیده فیرلانماسینا دالیب، تمیز هاوادان درین درین نفس آلاراق، یولونو داوام ائتدی. یوموشاجیق تورپاق باشماق­لارینا یاپیشسا دا، قوپوردو اؤز اؤزونه آنجاق. هردن­سه بالتانین یانییلا تورپاغی قوپاریردی آیاق­قابیسیندان...

 

اؤیکوجوک 13.

پيس پيس دوشونجه‌لر

مايك فيليپس

چئویرنی: رضا کاظمی

  

 ـ «اونو بتَر ووردون "زاك"! دوز زيپادين قابيرغالاری­نین آراسینا. بوراسيني ياخشي گلدين»، "بابي" بونو دئييب قاندال­لارین سيخينتي‌سينا گؤره اينيلده‌دي.

ديزلري دمير داراق‌لارينا ياپيشميش "زاك"، ـ «نه دئييرسن؟ من اونو ووردوم؟! من سنين قاباغيني آلماغا چاليشيرديم اوغول!» دئيه خورتولداندی.

ـ «نه ایش گؤروردون؟! ... سن کثافت یالانچی­نین بیری­سن!»

افسر ماشين گوزگوسونه باخيب ـ «هئي‌! او دالدا كيمنن دانيشيرسان؟»، دئدي.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دوشونجه: فکر و اندیشه/ قاندال: دستبند/ اینیلده­مک: ناله کردن/ دمیر داراق­لاری: میله­های آهنی/ گوزگو: آینه/

 

تنقید 17. پیروزی بر زمان/ حسن فیضی

مین بیر گئجه: حسن فیضی (اردبیل، 1356). اؤیکو یازیر، بونونلا یاناشی ژورنالیست کیمی ده چالیشماقدادیر. وحید علیرضایی­نین امه­یی ایله ایشیق اوزو گؤرموش "قد آغوش من" باشلیقلی اؤیکو توپلوسوندا، اوچ یازیچییلا بیرگه حیکایه­لری یاییملانمیش­دیر. اؤز دئدییینه گؤره، یاخین گله­جکده ده "مرغ چاشت" آدلی رومانی چاپ اولاجاق­دیر. آشاغیداکی تنقید، اردبیلدن یاییملانان "فروغ آذربایجان" قزئتی­نین یوز اللی آلتینجی سایی­سیندا، "لاپ او اوزاق­لاردا" حیکایه توپلوسونا اختیصاص وئریلمیش اؤزل بیر صحیفه­ده چاپ اولموش­دور. گئتدیکجه، باشقا تنقیدلر ده، بورادان مین بیر گئجه اوخوجولارینا تقدیم اولوناجاق­دیر.    

***

پیروزی بر زمان

(کتاب «لاپ او اوزاق­لاردا»، در نمایی نزدیک)

حسن فیضی

 

"... کیشی الینی بئلینه آتمیش، اوتاغین ائنینی اوزونونو آددیملاییردی. هردن دیوار قارشیسیندا دوروب اؤز شکیلینه باخیردی. چییین­لرینده ایکی قوببا ایشیلداییردی، بیغی گولوردو."

جملات فوق از تک داستانی به نام «او ایت بیزه باخیردی/ آن سگ ما را نگاه می­کرد» انتخاب شده است. در این داستان و نه داستان دیگر از کتاب «لاپ او اوزاق­لاردا»، «رضا کاظمی» به فرازی قابل تامل از کار هنری خویش دست یافته است، چرا که در این داستان­ها پرداخت رویدادی منفرد یا خویشتن­نگری شخصیتی منفرد او را مجاز می­دارد تا معنا و مفهوم زندگی یک انسان را که اغلب در نومیدی محضی غوطه­ور است، روشن و آشکار گرداند.

دنیای نویسنده­ی «لاپ او اوزاق­لاردا» در بغایت سادگی، بگونه­ای بیگانه با ماست. دست­کم از جنبه­ی درونی چنین است، هرچند که نویسنده در اندرون تنهایی خویش گرفتار همان ترس­ها و رنج­های تکان­دهنده­ای است که بدون در نظر گرفتن هیچ­گونه محدودیت فرهنگی­ای، قلب همه­ی انسان­ها را در همه­ی مکان­ها و زمان­ها به تپش وامی­دارد. فضای داستان­ها اغلب گنگ است، جهانی علیل که گویی به آن­سوی مدارهای زمان و مکان پرتاب شده است. شور و احساس­های سرکش و خام، همچنین انزوا و مرگ چونان پدیده­ای آشکار و روشن در برابر ابهام و تیرگی زندگانی­های سوگناک شخصیت­های داستان­ها قد علم می­کند...

اؤیکوجوک 12.

باشلانغيج

ديويد دو وس

چئویرنی: رضا کاظمی

 

تلفون يئنه زنگ چالدي. قادين گؤزلريني يوموب آه چكدي.

وجودونون بير پاراسي كيشي‌نين خيانت رؤياسيندا شريك اولماق ايسته‌ييردي. بارماغينداكي قيزيل اوزوگو يئرينده‌جه اويناديب ساعاتا باخدي. "باب" ساعات اون بيره قدَر ائوده اولمایاجاقدی. قادين ياواشجا دسته‌يي گؤتوردو.

ـ «يالنيز، بو بير دفعه‌ني! آمما هئچ واخت یئنه تکرار اولمایاجاق»،‌ كيشي‌يه دئدي.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مین بیر گئجه: یاخین گله­جکده، دوخسان دوققوز اؤیکوجوکدن عیبارت اولان "بیر، ایکی، اوچ" آدلی اؤیکوجوک توپلوسو، بو قلمین ترجومه­سی ایله ایشیق اوزو گؤره­جکدیر. اوستده­کی اؤیکوجوک، آدی گلمیش کیتابین حیکایه­جیک­لریندن بیری­دیر.

 

تنقید 16. بیر کامئنت!/ اولکر اوجقار

مین بیر گئجه: بولود مرادی گؤندَردییی یازی­نین کامئنت­لر بؤلومونده، بیر سیرا اوخوجولارلا بیرگه سایین اولکر اوجقار دا اؤز دَیرلی باخیشینی صمیمیت­له بیزله پایلاشمیشدی. دوغروسو، اونون قیسا یازیسینی اوخودوغومدان سونرا، او متنین اوردا قالدیغینا حئییفلیییم گلدی... بئله­لیک­له،  اولکر خاتینا درین سایغی­لاریمی بَسله­یرک، کامئنت کیمی یازدیغی سؤزلری بوردان دا یاییملاییرام. دئمه­لی، بولود مرادی­نین یازیسی دا تنقید بؤلومونون  "تنقید 15." باشلیغی آلتیندا گئتمیشدیر.        

                                                     ***

اولکر اوجقار: «بولود مرادی» یازدیغینی نئچه دؤنه اوخودوم و البته اؤیکونو. بونون بیر چاغداش اؤیکو اولدوغونو، اؤزللیک­له کومونیزمه آیرونیک باخیشلا یاناشدیغیندا، سنله راضیلاشیرام. اوداقلامایا (focalization) گؤره ائتدییین ایضاح­لار دا، چوخ خوشوما گلدی و سؤزون دوزو بئله قاریشیق قونونو بئله ساده دیل ایله آچیقلاماغینا قیسقاندیم!

اؤیکوده، ایکی شئی، منی سن آلان لذتی آلماقدان قویدو. منجه، یازار، سیمگه­لری چوخ آچیق ـ آیدین الده قویموشدور. سونوجدا دئدییین بو سؤز، "بو نسیل، كومونيزم گؤزله‌ييشي­نين قونوسودورسه، عظيم آنجاق بيهوده ـ بيهوده بو اؤلموش نسلي گؤزله‌يير!..."، اؤیکونون بعضی یئرلرینده ائله گؤزه چارپیر سانکی بیری دوروب آدامین باشی اوستونده دئییر بئله­دیر ها!! اؤرنک اولاراق، بو تومجه­ده: "گؤزوم دوشدو قارا اؤرتويو كنارا وورلموش ماحمودون شكيلينه. لنين­ـين قيرميزي اؤرتويو يئرينده‌ ايدي..." آیدینجا محمودون قاراسی و لنین­ـین قیرمیزیسی او تضادی اورتایا قویور. یعنی منجه محمودون اؤلومو یا ساییر بیلگی­لر، اوخوجونون تخییولونون له­ینه دئییل، بو تضادی قابارماق اوچون آنلاتیدان حذف اولوبلار.

اؤته یاندان، بو اؤیکونون دیلی ده اوداقلاما مبحثینده سؤزو گئدن سوبیئکتیویته­نی وورغولاییر. بورادا، فهله نین، عظیمین و مستانین سؤز توپلوسو عئینی­دیر. یعنی کاراکتئرلر دیل باخیمیندان هئچ سئچیلمیرلر. سانکی یالنیز بیر کاراکتئر وار. او دا، بیر عوام قادینی تمثیل ائتمه­یی آماجلادیغینا رغمن، چوخ زامان­لار یازارین اؤزونو تمثیل ائدیر. یعنی دیالوقو ساییر ایضاح­لاریندان آییرساق، بیر گنج ائرکک آدامین سؤز توپلوسونا واراریق. همی ده، عوام دئییل، عوام کیمی دانیشیب اونلارین گؤزلریندن باخماغا چالیشان بیر ساوادلی و سن دئمیشکن چاغداش آدام!

آیریجا، بوگون ادبی دیلده گئدن "چاخیر" و "یاتاق" کلمه‌لری، بو قادینین "آفتاها گؤتوروم سنين عئيبه‌جر اندامووا دئنن آخيري نئچه‌يه؟... " کیمی تومجه­لری­نین آراسیندا، او ساوادلی چاغداش آدامین دیلیندن قاچیر کیمی گلیر منه!

بو اؤیکو و اوخونوشونو منله پایلاشدیغیزدان میننتدارلیغیمی بیلدیریریم.

 

تنقید 15. "من، عظیم و لنین" اؤیکوسونو اوخودوغومدان سونرا/ بولود مرادی

مین بیر گئجه: بولود مرادی (میانا، 1362). تهرانین "عللامه" بیلیم­یوردوندا، ادبیات قولوندا یوکسک لیسانس آلمیشدیر. ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، "بیزیم اؤیکو 27" باشلیغی آلتیندا یاییملانمیش "من، عظیم و لنین" اؤیکوسونه گؤره یازدیغی تنقیدی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

«من، عظيم و لنين» اؤيكوسونو اوخودوغومدان سونرا

بولود مرادي

 

«داما داش­لاري سورن اوشاقدير زامان»ـ مي دئييردي هئراكليتوس؟

«ايلهان برك»

 

ادبي ياراديجيليق ايشيق‌دير. ايشيق منشوردان سووشاندا، چئشيدلي رنگ‌لره بؤلونور. يعني واحيد بير ايشيق چئشيدلي ايشيق­لارا چئوريله‌رك، چئشيدلي ماهيیت‌لر قازانير. ادبي ياراديجيليق ايسه اوخونوش کئچیدینده (پروسئسینده) چئشيدلي معنالار ايفاء ائدير. اوخوجو اؤز بَيَندييي رنگي (معناني) سئچير. «من، عظيم و لنين» اؤيكوسونو اوخودوغومدا، چئشيدلي یوزوم­لار (تاويل‌لر) ايمكاني ‌ايله راستلاشدیم­سا دا، اَن سونو اجتیماعي ـ تاريخي اوخونوش­لار الده ائده‌جه‌ييمله راضيلاشديم. روايتين بيناسي، «پراپ»‌ـا گؤره "دوروم دَييشيمي"ـ‌دير. گنج يازيچيميز «محمود مهدوي»‌نين «من، عظيم و لنين» آدلی اؤيكوسو، دَييشميش يئني بير دوروملا چارپيشمادا اولان كاراكتئرلرين اوزَلشدييي حاديثه‌لردن تشكيل‌ اولونور...

 

بیزیم اؤیکو 27. (من، عظیم و لنین/ محمود مهدوی)

مین بیر گئجه: سایین محمود مهدوی­نین "من، عظیم و لنین" اؤیکوسو، ۱۳۸۶ ـجی ایلده "بیرینجی سونای اؤدولو"نون بئش اوستون حیکایه­لریندن بیری کیمی تانینمیش­­دیر. بو اؤیکوده، هله ده "ایزم"لرین بیرینه وفالی قالمیش عظیم آدلی کاراکتر، دون کیشوت­ سایاغی (و بلکه ده اونون کاریکاتوری کیمی،) حقیر طلب­لرییله بیرگه یاشاماقدادیر... آدی گئتمیش اؤیکو بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو سایی­سیندا چاپ اولموشدور. (سایین بولود مرادی­نین ده بو اثره گؤره یازدیغی تنقیدی، ـ نئچه گوندن سونرا ـ بیرینجی دؤنه اولاراق مین بیر گئجه­دن یاییملاناجاق­دیر.)

                                                   ***

                          

 

من، عظيم و لنين

محمود مهدوی

 

فهله‌لر حيه‌طده مني گؤزله‌ييرديلر. قاش قاباق‌لاري‌نين ساللاق اولدوغوندان باشا دوشدوم كي، عظيم حال­لاريني پوزموشدور. چادرانين آلتيندا قاپچاق‌لاري برك برك ياپيشيب، اؤزومو ووردوم او يولا:

ـ هله دهليزين پنجره‌لري قالير؟

فهله‌لردن بيري، پارا سيقاريني آياغي آلتينا آتيب ياخينلاشدي:

ـ ياتاغين پنجره‌لريني دَييشندن سونرا، آغا اليميزي آيري شئي‌يه وورماغا قويمادي.

اؤزومو ال آياغيني ايتيرن­لر كيمي گؤستريب، جيبيمدن بير چنگه پول چيخاريب اونلارا دوغرو توتدوم:

ـ باغيشلايين، صاباح اؤزوم ائوده اولاجاغام،‌ گلين ايشي قورتارين...

 

بایراملیق

 

"سعید" داداشی بیر ایکی گون بایراما قالمیش گؤردوم؛ همیشه­کی کیمی کیتابلا دولو چانتاسییلا. بو ایلین ده ایلک بایراملیغینی "سعید موغانلی"ـدان آلدیم... یاشماق و گونش درگی­لری­نین لاپ یئنی نؤمره­لرییله "ویلیام شکسپییر"ـین هاملئت آدلی پییئسینی. آنا دیلیمیزده یاییملانان قزئت­لر، درگی­لر و کیتاب­لار همیشه من اوچون ان گؤزل بایراملیق­لار اولموشلار. بونا گؤره ده، سئودیییم هر کسه اؤز سئوگیمله سایغی­لاریمین دَرین­لییینی آنلاتماق اوچون اونلاری آلیب هدیه وئرمکدن باشقا آیری بیر یول تانیمیرام. بایرامینیز موبارک اولسون!

 

بیزیم اؤیکو 26. (هاوایا پیله ـدیییمیز فاتیحه لر، رضا کاظمی)

 

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو، بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو سایی­سیندا چاپ اولموشدور.

                                                    ***

 

                    هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر

                                                رضا كاظمي

 

 

ـ «اورا داها بیز اوچون قوربت دئییل!»، رحمتلیک بؤیوک آتام دئدی.

 

اونلارين قبيرلري بيزيمكي كيمي دئييل. سيمان بؤلوك‌لريني يان يانا دوزورلر، مثلن اولور قبير. همي ده، تانيش‌لارين باشي اوسته فاتيحه وئره وئره بو باشيندان او باشيناجاق گئديب چيخديغيميز اؤز قبريستان‌لاريميز كيمي دئييل اورا. بهشت زهرا اؤزو اوچون بير شهردير. نئچه نئچه خیياباني وار، بورانین خیيابان‌لاري­نین تايي يوخ ها، ائله بيل آسفالتيني گئجه‌ينن گتيريب تؤكولوب‌لر‌ اورا. بيري تانیمایان اولسا، هئچ يوز ايله ده تاپا بيلمز اؤز آداميني. بير ده‌نه، ايكي ده‌نه دئييل، بيزيم شهريميزين آدام‌لاري قدَ‌ر قبير داشي وار اوردا. رحمتليك قوتاز بَي‌ين قبري‌نن خاتينين قبري آراسيندا اوچ خيیابان فاصيله وار. خاتيني باسديراندان سونرا، قوتازين دا تورپاغي اوسته گئديب فاتيحه وئرمك ايسته‌ديك، آنجاق هارا گئده‌جك‌ ايديك. دئديلر اونون قبرينی قيز نوه‌سي‌ ياخشي تانیییر. اوزاقدان ياخيندان گلن قوناق‌لارين آراسيندا نه قدَ‌ر اونو گزديك‌سه، گئده‌ني تاپا بيلمه‌ديك. آخير دا، اؤز مشه باياتيميز دئدي، ائله اوزاقدان اوزاغا فاتيحه‌ني اوخويوب هاوايا پيله‌سك، يئل اونو آپاريب يئرينه يئتيره‌ر. بيزسه گؤز ايشله‌ديكجه بير بيري‌نين يانينا دوزولموش قبيرلره باخا باخا حمد سوره‌ني اوخويوب پيله‌ديك...

کیتابلار کیتابی 1387

 

سون بئش ایلده آذربایجانیمیزدا یاییملانمیش سئچگین کیتاب­لار؛

کیتاب­لار کیتابی آدلی کیتاب سئچیمی­­نین بیرینجی دؤورو سونوجلاندی ...

 

 تیکله­یین لوطفن:http://kitabsech.blogfa.com/post-6.aspx

 

بیزیم اؤیکو 25. (تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل، رضا کاظمی)

 

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو آفتاب آذربایجان درگیسی­نین ایگیرمی آلتینجی نؤمره­سینده (مین اوچ­یوز سئکسان یئددینجی ایلین بهمن آییندا) چاپ اولموشدور. ایرانین باتی قوزئیینده مطبوعات بؤتکه­لرینده ساتیلان آفتاب آذربایجان درگیسی تبریزدن یاییملانیر.

                                                    ***

تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل

 

رضا کاظمی

 

اؤیکوچو حامد احمدی اوچون؛

شاعیر یولداشی­نین اؤلوم خبرینی بیر ده اوخودو. اووجو ترله­میش، سیقاری دا قورتارمیشدی داها. موبایلینی یئره قویوب پئنجه­یینی گئیدی. آیری بیر اس. ام. اس گلدیکده، ائودن ائشییه چیخدی. خیاباندا یاغیش چیله­ییردی. کوچه آغزینداکی دوکاندان بیر پاکات سیقار آلیب بیرینی آلیشدیردی. پولونون قالانینی آلمادی. یولداشی ایندی خیابان اورتاسیندا اوزانمیش، قان آخیردی اوندان. اونون آچیق گؤزلرینه دوشوندو. او اؤلدویو شهرده یاغینتی­لارین چوخ اولدوغونو سؤیله­میشدیلر ساعات اون­دؤرد خبرلرینده...

"بیرلیک" درگیسینین دؤردونجو ساییسی یاییملاندی!

مین بیر گئجه: مین اوچ­یوز سکسان آلتیدا اینترنت اوزره و اؤیکو قولوندا کئچیریلمیش سونای اؤدولونون سئچیلمیش حیکایه­لریندن اولوشان بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو ساییسی یاییملاندی. تئهرانین عللامه بیلیم­یوردوندان یاییملانان بو درگی­نین باش­یازاری گنج اؤیکوموزون قوجامان یازیچیسی سایین حامد احمدی اولاراق، بیر چوخ یازیچی­لاریمیزین آدینی دا امکداش­لار قروپوندا گؤرمک اولار. بیرلیکـین بو ساییسینی چیخارانلارا، اؤزللیک­له سایین حامد احمدی، سایین سعید موغانلی و سایین مهیار علیزاده (آیخان)ـا یورولمایاسینیز دئیه­رک، اونون اوخوماغینی اؤیکویله ماراقلانان بوتون دوست­لاریما اؤنری وئریرم... الدن وئرمه­یین، لوطفن! 

        

بیزیم اؤیکو 24. (او آغا قالدیریمدا آغلاییردی، رضا عبدی)

 

مین بیر گئجه: رضا عبدی (تبریز، 1363). آشاغیداکی اؤیکو اوندان یاییملانان بیرینجی حیکایه­دیر. بو موناسیبته گؤره، اوندان قیسا بیر بیوقرافی ایسته­دیییمده، اؤزونو اوچ دؤرد سطیرله بئله تانیتدیردی: "هر شئی بلکه ده، اون ایل اؤنجه­دن باشلادی. اوندا سیم­لری بیربیرینه ووروب لامپ یاندیرماق، بیرجه باجاردیغیم هونر ساییلیردی. آنجاق لامپ­لار دویغولاریملا دوشونجه­لریمی باشقالارینا گؤسترمکده یاردیمجی اولا بیلمیردیلر... بیر دفتر گؤتوروب یازماغا باشلادیم. هم ایچیم بوشالدی، همی ده آنام بالام درس اوخور دئیه داها قیزمادی منه! دیلیم چوخ چوخ سونرالار آچیلدی. بو شیرین­لییی دفترلریمله پایلاشیب بوتون لاللیغیمدا قازاندیغیم وارلیغیمی ناللادیم گئتدی. ایندی ایسه لامپ یاندیرماقدان سونرا، ناشی قناد اولسام دا، یاوان کاغیذلارا شیره یاخماق ایکینجی باجاریغیم­دیر..."

بیر ژورنالیست کیمی ده، «آفتاب آذربایجان» درگیسینده چالیشان بو دوستوموزا ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، یازدیغی اؤیکونو بیرلیکده اوخویوروق...

                                                    ***

 

او آغا قالدیریمدا آغلاییر

 

رضا عبدی

 

   

قاشلی اوزویو بیر ده الینه گؤتوردو. اؤز بارماغینا بیر آز بؤیوک گلیردی. اونون دا اَلجکلی بارماق­لارینی، تکجه، قارلی بیر قیش گونونده چارشابین آلتیندان چیخیب آیفون دویمه­سینی باسدیغی حالدا گؤرموشدو...

سونرا اوزویو ویترین دالیندان سئودییینده، گؤزلرینی یوموب توتوشدورموشدو اونون بارماق­لارییلا .

قیمتینی سوروشوب، "چوخ باهادیر" ائشیتمیشدی . قورآن آراسیندان ایل سوفته­لرینی، بیر ده آتاسی­نین جیبینی بوشالتمیشدی... اونلار یئنه هیریلداییب "بونونلا ساققیز دا آلا بیلمزسن" دئمیشدیلر...

تنقید 14. لاپ او اوزاقلاردا، کامئرانین کادری ایچینده!/ بولود مرادی

 

مین بیر گئجه: بیر نئچه گون بوندان قاباق ـ ایلک دؤنه اولاراق ـ ، سسینی تئلئفون دالیندان ائشیتدیم. ـ «کیتابیوا گؤره نقد یازمیشام»، دئدی. ائله بو ساده­لییه ده، دوستلوغوموزو باشلادیق. «میانا» شهرینده یاشاییرسا دا، سانکی لاپ قونشولوغوموزدا اَیله­شیر. ایندی­یه کیمی اونو هئچ گؤرمه­سم ده، دانیشدیغیمیز او نئچه دقیقه­ده آنجاق اوخوموش بیر ادبییاتچییلا تانیش اولدوغومو آنلادیم. اونا بَسله­دیییم مین بیر سایغییلا یاناشی، گؤندَردییی تنقید قارشینیزدادیر... بوندان اؤنجه، بو تنقید ایران سویه­سینده یاییملانان آذران درگیسی­نین اونونجو سایی­سیندا چاپ اولموش­دور. آذران درگیسی تبریزدن یاییملانیر.  

                                     ***

لاپ او اوزاق­لاردا، کامئرانین کادری ایچینده!

بولود مرادی

          

بیزیم مدرسه بودور: بو اَتدن اولان دؤرد دیوار! ـ تبریزلی شمس ـ

  اؤیکو (حیکایه) ندیر؟ اؤیکونون باش اوجوندا دوران «ادگار آلن پو»ـیا گؤره، اؤیکو ایکی آنا اؤزللییه مالیک اولمالی­دیر: ایجاز و بسیط بیر تاثیر. اؤیکو بیر کَسیت (Section) اولاراق، حیاتین سیراسیندا اوزلَشه بیله­جه­ییمیز بوتون قونولارین بیر بؤلومونو، بیر کَسیتینی ریوایت ائتمک اوچون، اولدوقجا آز و کافی سؤزجوک­لردن تشکیل اولونمالی­دیر. بو اوزدن اوخوجونو ایسه واحید و بسیط بیر تاثیر (Single effect) آلتینا آپارمالی­دیر. فرعی ریوایت پارچالاریندان (خُرده ریوایت­لردن) چکینیب، اؤیکونون قورغوسو (Plot) اساسیندا گرَکلی اولان ریوایته بویون اَیمه­لی­دیر. مودئرنیته­نین ایلک دؤنم­لرینده یارانان اؤیکو آخیمی، رومانس­لاردا وار اولمایان مؤحکم بیر عیللت و معلول اساسیندا قورولموش قورغو، ها بئله عئینی دونیادا عادتن منظم زامان و موعین بیر مکان و دوروم ایچینده اؤزل بیر ائتکی­لر (کُنش­لر) و تپکی­لر (واکنش­لر) گؤسترن کاراکتئرله تانینیر. کاراکتئر مودئرنیته­نین محصولودور. رئالیزم آخیمیندا عادی اینسان­لار، عادی حادیثه­لرله اوزلَشیر. رئالیزم، تنقید گؤزویله دونیایا باخماق هوسینده­دیر. (بورادا، رئالیزمین فلسفی پروبلئم­لرینی آچیقلاماق ایسته­مه­دیییمی بیلدیره­رک، رئالیزمین تئوری باخیمیندان آخساق­ اولدوغونو وورغولاییرام.)

«رضا کاظمی»­نین «لاپ او اوزاق­لاردا» آدلی ایلک اؤیکو توپلوسو، گئنئل­لیک­له رئالیزم چرچیوه­سینده یئرلَشیر...

بیزیم اؤیکو 23. (مینیش، عادل قلی ـپور)

مین بیر گئجه: عادل قلی­پور (اردبیل، 1366). اؤیکو ادبییاتیندا چالیشماسی، ان آزی دؤرد ـ بئش ایل اولار. ایندی­یه کیمی داها چوخ فارسجادا یازمیش، سمنان، اورمو، اردبیل و باشقا شهرلرده کئچیریلمیش آیری ـ آیری ادبی یاریش­لاردا ایسه اؤدول قازانمیش­دیر. آشاغیداکی اثر، اونون آنا دیلینده یازدیغی بیرینجی حیکایه­سی اولسا دا، ساده بیر طرحی چاغداش اؤیکو کیمی سؤیله­دیییندن "مین بیر اؤیکو" فئستیوالیندا تقدیره لاییق گؤرونموش­دور. قلمی یازارلی اولسون، اوغورلاری ایسه سورَکلی ...

***

مينيش

عادل قلی­پور

                                                                   

                                     

بو، آتا مینمه­ییمین ایکینجی دؤنه­سی ایدی. عسگر آتین نوخداسینی یاپیشیب قاباقدا گئدیر. رجب، عسگرین الیندن آلدیغی چیبیغی گؤیده تؤولاییب هردن ده آتین باشینا وورور. اوشاق­لار یاری سوسوب، یاری ایسه های­باغیر سالاراق، آتین، منیم و عسگرین یان­یؤره­سینه فیرلانیرلار. داها قورخو اوره­ییمدن تؤکولوب. من رجب­له قوجاقلاشیب اؤپوشنده، اوشاق­لار بیزه گولدولر. عسگر چیبیقلا بوینومون دالینا چکدي : «ساری بالا! خوش گلیب­سن» ...

بیزیم اؤیکو 22. (ساعات آلتیدا دایانمیشدی، آیدین آراز)

م

مین بیر گئجه: گنج شعریمیزده آیدین آراز تانینمیش بیر آددیر. بورادا آنجاق ـ شعرلری دئییل ـ ایلک دؤنه اولاراق، اونون بیرینجی اؤیکوسو یاییملانیر. ماراقلی دوروم­لارینا گؤره، بو حیکایه­دن آلتی باشقا اثرله بیرگه مین بیر اؤیکو یاریشیندا تقدیر اولونموشدور. (بسط تاپیب اؤیکونون بوتؤلویونده اَیلشمه­سه ده، آلمانلی ساعاتچییلا باغلی ماجرالار، ماراقلاندیریجی دوروم­لارین بیر اؤرنه­یی­دیر... ) بو اؤیکو، آیدین آرازا بَسله­دیییم مین بیر سایغیملا برابر قارشینیزدادیر.  

***

 

ساعات، آلتیدا دایانمیشدی

                                     آیدین آراز                                        

"آتیلا اسکندانی"ـیه

قارانلیق پیلله­لری یئنیب دوکانین آشاغا چکیلمیش کیرکیره­سینی دؤیدو. قوجا گاهدان یاتماغا ائوه گئتمز ایدی. قالاردی دوکانین ایچینده، رادیویا قولاق آسیب سیقار چکردی دالبادال.

ـ "آچ، منم" دئدی امیر.

قوجا اوزون - اینجه بارماق­لارینی مفتیل­لرین آراسینا سالیب کیرکیره­نی چکدی یوخاری. امیر بوینونو آزجا اَییب گیردی دوکانا. سیقار توستوسو دیواردا یانان کیچیجیک چیراغین باشیندا بورولوب فیرلانیردی. دیواردان کؤهنه کؤهنه ایشدن دوشموش ساعات­لار آسلانمیشدی. نئچه­سی ­ده، ایشله­ییردی. تکجه رادیونون سؤنوک اولدوغوندا، عقربه­لرین تیک - تاک سس­لری ائشیدیلردی...

"غزه"ـده باشقا بیر "خوجالی" یارانماقدادیر!

"هاوا قورشون کیمی آغیر/ باغیر/ باغیر/ باغیر... "

 

 Free Qazze! 

یئنی نسیل، یئنی ایز (محمد صبحدل)/ 1

 

ادبییات، هر ندن اؤنجه!

دانیشیغی آپاران: رضا کاظمی

 

مین بیر گئجه: محمد صبحدل (اورمو، 1356). بیلیم­یورددا الكتروتكنيك قولوندا تحصیل آلمیش، اورمو شهری­نین بوتا آدلی گنج يازيچي­لار اوجاغي­نين قوروجولاريندان بیری­دیر. یاشام­يولداشي فاطيمه ميرحسن­پورـلا بيرليكده، ايرانين شرق بؤلومونده بيرينجي توركجه اؤيرنجي درگیسي ساييلان اولدوز نشرییه­سینی بوراخميشدیر. ها بئله، آذربايجان حيكايه­لري باشلیقلی كيتابيني (ايكي جيلدده)، یاشام­یولداشی­نین امکداشلیغی ایله چاپ ائتدیرمیشدیر. اورمودا «حوزه­ي هنري»ـده، «بوتا يازيچي­لار اوجاغي»ـندا، «خانه­ي تشكل­هاي غير دولتي» و «خانه­ي جوان»ـدا تحكييه ادبيياتيیلا باغلی دؤوري كيلاس­لاردا درس دئميشدیر. بو وئبلاقین بیزیم اؤیکو بؤلومونون ایگیرمی­ بیرینجی حیکایه­سی اونون قلمیندن گئتمیشدیر.

 

بو دانیشیق، یئنی نسیل، یئنی ایز سیرا دانیشیق­لاری آردیندا گئدیر (یئنی نسیل، یئنی ایز ۶). بورادا، سایین محمود مهدوی­نین ایش بیرلیییندن اؤز تشککورمون بیلیندیرمه­یینی گرکلی گؤرورم.    

                                        دانیشیغین بیرینجی بؤلومو

 

ـ بیزیم تحکيیه ادبییاتیمیز، شرق ادبییاتین دامغاسی آلنیندا ایکن دونیایا سؤیله­یه بیله­جک هانسی سؤزلری اورتایا قویماقدادیر؟

: باخين! تحكييه ادبیياتي، چوخ جهتلي، نئچه قاتلي و اينسان درين­ليك­لري­نين ال چاتماز يئرلرينده سئير ائده بيلن بير فئنومئن­دير. بو سؤزله، بو اؤزلليیي صنعت (هنر) و يا ادبيیاتين باشقا ‍ژانرلاريندان آلماق ايسته­ميرم. بير شاعير كيمي، شئعرده ده، بو اؤزللييين اولماسينا اينانيرام. آنجاق بو خصيصه­لر، ائپيك ادبيیاتدا داها اؤزل يئر توتور. بير يئرده تحكييه­ني اينسان روحوندا آرديجيل بير آختاريش آدلانديرميشديم. هله ده بئله دوشونورم و تحكييه تحوولاتيني اينسان فئنومئنينه اولان باخيش­لارين نئجه­ليك­لرينده ايزله­مه­يي اساس توتورام. بو اونو دئمك­دير كي، بيزيم دونيايا، اونون قورولوشونا و بو قورولوش­لارين يئگانه آلينما عاميلي يعني اينسانا و داها عئيني دانيشساق، اينسان شوعورونا موناسيبتيميز نئجه­ديرسه، تحكييه­ميزين جينسي ده عئيني جينسدن اولاجاقدير. بو سؤزون تصديقينده بوتون كلاسيك تحكييه­ميز، مودئرن تحكييه­ميز، فولكلوروموز و بديعي متن­لريميز دايانير.

آذربايجان مودئرن تحكييه ادبيیاتي­نين كؤك­لري اون­دوققوزونجو عصرده باغلانسا دا، مودئرن تحكييه­نين كؤك­لري غربده دايانير. يعني بيز، غرب مدنييتي، تاريخي و ضرورت­لريندن سؤز آچماميش، روماندان، پووئستدن، حيكايه­دن و حتتا دراماتورگييانين اوچ اساسي قولو فاجيعه، درام و كومئدييادان دانيشا بيلمه­ريك. آمما هر حالدا، بو تحكييه­نين بيزيمكي اولماسي و بيزيم دامغايلا تانينماسي دانيلمازدير. غرب تحكييه­سي شرق مدنييتي ايله ديالئكتيكه گيريشميشدير. (سؤزوموزون تحكييه اوزره گئتمه­سي اوچون صيرف تحكييه­دن دانيشيرام.) «خورخه لوئیس بورخئس»ـی نظرده توتاق؛ اونون يازديغي ژانر، غربلي بير ژانر اولسا دا، روايتي­نين جينسي شرقلي­دير و يا خود «اورهان پاموك»ـون بوتون ايش­لري، اؤزلليك­له «منيم آديم قيرميزي» روماني، شرقلي بير روايت اولسا دا، غربي جينسي واردير. البتته بونا رومانين ايستانبولدا، يعني شرقله غربين آيريلدیغی، عئيني حالدا دا ياپيشدیغی یئرده يارانماسي، يئني توركييه­نين غرب ايله موناسيبتلري و يوزلرجه آيري آيري عاميل­لرله ده داها دقيق ياناشماق اولار. سؤز خاص اثر اوزره دئييل. غرب روايته دقيق­ليك، عئيني­ليك و اوبراز درين­لييينه دالماق ايمكان­لاريني گتيرسه­ ده، شرق روايتدن حظ آلما يول­لاري و روايت قات­لاري آراسيندا سئحيرلي و ايشراقي بير آتموسفئرين نئجه يارانا بيلمه سيررلريني تاپميشدير.

 بورادا شرق و غرب دئديييميز سؤزلر، جوغرافييا اوزره دئییل، مدنيیت اوزره آنلام داشييیر. يعني آفريقاني دا، آسيياني دا، گونئي آمئريكاني دا و حتتا آمئريكانين قيزيل­دري­لري­نين اسكي مدنييتيني ده شرقلي سايماق اولار. البتته اونلاردا غربلي ايزلري ده بولماق چوخ چتين دئييل. مسله همان «نيچه»­نين «تراژدي دوغوشو» آدلي اثرينده دئديیي «دئونيزوسي» روحون «آپولويي» روح ايله اوزلشمه­سي­دير. غربين «آپولويي» روحو، شرقين دئونيزوسي روحويلا تركيبه گيريشيب، بوگونكو اينسانين مدنييتيني يارادير. سؤزون دوغروسو بو كي؛ بيز داها هئچ­واخت خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جه­ييك. نه بيز، بلكه هئچ كيم دونيادا خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جك. بيزيم شرقلي كؤكوموز واردير و تحكييه تئكنيك­لريني ده بير شرقلي كيمي ائتکي­لنديرميشيك. دونيادا خاص بير تحكييه يارانيب و من بونو «ايشراقي تحكييه» و رومانا گلديكده ایسه «ايشراقي رومان» آدلانديريرام. بلكه ­ده، داها دوزو «تحكييه­ده ايشراقي­ليك» دئمك­دير...

یئنی نسیل، یئنی ایز (محمد صبحدل)/ 2. دانیشیغین قالانی

                                      ... دانیشیغین ایکینجی بؤلومو

 

ـ بورادا نئجه؟! ... بیزیم ادبی گئدیشیمیز بیر نئچه عامیلدن تاثیر آلاراق، باغا سایاغی ایره­لی گئتمکده­دیر. بیر آز گئندن باخاندا، ایرانین تورک ادبییاتی دانیشدیغیمیز مبحث­لرین هئچ بیرییله اوست اوسته دوشمور.­  

: ايراندا گئدن تورك ادبيیاتي حاققيندا دئمه­لي­يم كي؛ مسله­یه نئچه يؤندن ياناشماق اولار. مدني-ايجتيماعي تضييق­لره باخماياراق، ان دانيلماز مسله، ادبي پروسه­سي­نين دايانديريلماماسي­دير. ادبي پروسه ايستر فارسجا، ايستر آنا ديلیمیزده داوام ائتميشدير. (فارسجا دئديييمده فارسجا يازان آذربايجانلي­لارين ادبيیاتيني دئييرم.) سؤز يوخ كي، آنا ديلده يارانان ادبيیاتين ديليميزين اينكيشافي مسئولييتيندن باش قاچيرماماغي، اونو بيزيم بحثيميزين و هر بير جيددي موباحيثه­نين اساس داياناجاغينا چئويره­جكدير. يعني ادبيیاتين اساس ميقياسي ديل­دير. آمما فارسجا يارانمیش آذربايجان ادبيیاتي، او دؤور ضيالي­لاريميزين ياراديجيليغيندا، اساس فايز آلديغي ادبي-فلسفي پروسه­ميزين اؤنملي بير پاييني اؤزونده ساخلاديغي اوچون آراشديريلمالي و موباحيثه­يه قويولمالي­دير.

آنا ديلیمیزه گلديكده، چوخ­لاري­نين سؤیله­دییی کیمی، بو ديلده اولان ايكي ادبيیاتين اولماسينا اينانميرام...