تنقید 26. (دیکدابان باشماقلارین تیکتاک سَسی، ایلقار مؤذن زاده)
مین بیر گئجه: "بیزیم اؤیکو"نون اوتوز ایکینجی حیکایهسی یاییملاناندان سونرا، کامئنتلر بؤلومونده او بیری اوخوجولارین باخیشلارییلا یاناشی، سایین یازیچی و شاعیر ایلقار مؤذنزاده ده اؤز دَیرلی نوتلارینی بیزله پایلاشمیشدی. بو اوخونوشون اؤنملی اولدوغوندان، یئنه اونو بیرلیکده "تنقید 26" باشلیغی آلتیندا اوخویوروق. دئمهلی، یازینین باشلیغی، "مین بیر گئجه" طرفیندن سئچیلمیشدیر.
***
دیکدابان باشماقلارین تیکتاک سَسی!
ایلقار مؤذنزاده
سارای محمدرضایینین "قیرمیزی فینجان" اؤیکوسو اؤتَری بیر باخیشدا
بو اؤيكوده، يازيچي، زامان باتلاغيندا ايليشَن و هانسيسا نَدنلردن (!) داريخان بير كاراكتئري تصويره چكيبدير و اؤيكويه وئريلَن گؤزلهمهلي بير بويا ايله، اينتيظار و يالقيزليق مقولهلريني گؤزهلجهسينه، گوده تومجهلرده (جوملهلرده)، گوجلو و ديري تصويرلرله ياراديبدیر. تومجهلرين گؤزَل بير فضاسازليغين قوللوغوندا اولماغينا بير نئچه اؤرنك گتيريرم:
پيسخولوگيا باخيميندان "دويغو" و "ايدراك" مسألهسينه باخساق، كاراكتئر چرچيوهسينده باش وئرن اولايلاري، دويما آراجلاريیلا (گؤز، قولاق، ...) دويوب، بئينينده اولان آنيلار، دئنهمهلر، دوشونجه و دويغولارلا، اونلارا اؤز ايستهديیي مفهوملاري باغيشلاييب ايدراكا چاتديرير. بوردا، اينتيظار و يالقيزليق بويالارينا گؤره، قادينين ديكدابان باشماغينين سسي، ساعاتين تيكتاكينا بنزهديليبدير. (اؤنجه كاراكتئر ديوارداكي ساعاتا دا ايشاره ائتميشدي.)
اينديسه دئمهلي، اؤيكوده يارانان فضالار، بير آماج اساسيندا دئييل، كاراكتئرين بئيینسل دورومو و دويغولاري اوغروندا ياخشيجاسينا ايمگهلهنيبدیر. دئمك، اوخوجو بيلمير قادين موزيكي دينلهمكده، هانسي دهشتلي آنلاري خاطيرلايير و بونو يالنيز اؤيكونون سؤيلهييجيسي - ائلجه بيلَن (داناي كل)- بيلير. باشقا بير پارچادا، كاراكتئر ايستي چاي ايچمكله ايچينده حيس ائتديیي بوزلاغي اَريتمهيه چاليشديغيندا، او بوزلاغين هاردان، ندن و هانسي اولايلاردان ايرَلي گلن ندنلري آچيقلامير.
بير نئچه پارچادا دا، قادينين روحي دورومو دئپرئسيونا (افسردگي) چئوريلير:
"ائو قارانليغين ايچينده..."، "ساچلار ائله بيل آيلاردير سو اوزو گؤرمهييب..."، "حزين بير موزيك سسي ائشيديلير..."
دئمهلي، بونلارين هاميسينين نَدنيني، سؤيلهييجي- ائلجه بيلن (دانای کل) - بيلير و قيسا دئمك ايستهسك، اوخوجو كاراكتئرين دويغو دورومونون ندنيني تاپا بيلمير.
بوردا، یازیچی، سيماور، بوخار، چاي و فينجاني اون دؤنه تصويره چكمكله، بونلاردان بير "موتيف" كيمي يارارلانيبدیر. "موتيف" ((motif يا "موتيو"، دئمك بير اؤلكهنين ادبياتيندا اؤزَل بير قونو و يا بير ياپيتدا تكرارلانان اؤزَل بير عنصردور. "موتيف" عموميتله معنويدير، آمما بير يازيدا بير سؤزجوكه، قونو و اؤزَل بير عيبارته تأكيد اولونوب، تكرارلانماغينا دا "موتيف" دئييلير:
"اليني فينجانين اوستونده ساخلايير..."، "بوخار بارماقلاري آراسيندا..."، "اللرين سيماورين بوخارينا توتور..."، "قيرميزي فينجاني گؤتورور..."، "چاينيكدن چاي سوزور..."، "فينجاني بارماقلاري آراسينا آلير..."، "صوبحدن اوچ چاينيك چاي دَمه قويوب..."، "ياريمچيليق فينجاني اوزونه ياپيشديرير..."، "فينجاندان قالخان بوخاري حيس ائدير..."، "بير فينجان دا ايچسَم..."
آمما دئمهلي، تكرارلانان مضمونلار بير آنلاملي قاعيده و بير بَللي و گوجلو آماجلا سونوجلاناندا، ايشلهنيلمهسي داها يئرلي اولور. بوردا سيماور، بوخار، چاي و فينجانين تكرارلانماسي، گوجلو و آنلاملي بير قاعيده اساسيندا دئييل و بير آماجا دا سونوجلانمير. يالنيز، بير قادينين اوخوجويا ندني بللي اولمايان گؤزلم، يالقيزليق و داريخمالاريني اوزه چكير.
ايچَريك (محتوا) و قونو (موضوع) باخيميندان دئمهليیَم، قادينين پرده آرخاسيندا گيزلهنيلن ماجرالار و سيرلريني بولماق اوچون، يازيچي اوخوجويا بير ايپ اوجو وئريب:
"جاوابسيز زنگلرينين سايي اليندن چيخيب..."
بوردا، كاراكتئر ائله بيل كيمسه ايله كوسوب، ساواشيب، كيمسهدن قورخوب، يوخسا اؤزونو اوندان گيزلتمك ايستهيير. يوخسا بوتون دونيايلا ايلگيسيني كسيبديرمي؟! دئمك، بوردا، اوخوجو قادينين يالقيزليق، اينتيظار، داريخماق، دئپرئسيون مسألهسيني چؤزه بيلمير.
بو ايبهاملا ياناشي، اؤيكوده ايمگهلهنن كاراكتئرلر، قونو و ايچَريكله بوتونلشه بيلمهييب، اؤيكو اويغون بير چرچيوهیه سالينماييبدير. اوخوجو، اوجا بويلو آغ كؤينكلي اوغلاني، ائودهكي قاديني و قاسيم عَميني بير بيرينه ايلگيلنديره بيلمير.
اؤیکونون ياخشي فضاسازليغينا باخاراق، حئييف كي ياخشي پرداخت اولونماييبدیر. منجه، بوردا، اؤيكونون فضاسيیلا اويغون "خيانت" قونوسونا پرداخت اولونسايدي، (قاسيم عميني قادينين اَري ائتمكله) و قادينين ايچ دارتيشمالاري (ويجدان و سئوگي) تصويره چكيلسهيدي، داها ياخشي اولاردي.
سوندا دئمهليیَم، بو اؤيكونو، سايين "ساراي محمدرضایی"ـنین بيرينجي اؤيكوسو اولدوغونا گؤره و دانيشماغا چوخ سؤزو اولدوغو اوچون، گئرچكدن ده اوغورلو بیر اثر کیمی دَیرلندیرمک اولار. بو اساسدا، "سارای خانیم محمدرضايي" جينابلارينا تبريك دئييرم.
[ به عنوان شهروندی ایرانی که ادبیات تنها دلمشغولیش میباشد، همواره به این جمله کافکا اندیشیده ام که روزی گفته بود: "من فقط ادبیاتم!..." در قالب یک وبلاگ آنهم در حوزه ادبیات داستانی، "مین بیر گئجه" پیش روی شماست. ]