مین بیر گئجه: "دانای کل" آنلامیندا ایشلهنیلن "ائلهجه بیلن"، "بیلگه" و "هر شئییی بیلن" سؤزجوکلرییله باغلی آچیقلامادان سونرا، باشقا بیر دَیرلی یازی دا قارشیمیزدادیر. سئوگیلی قادر جعفرییه اؤز دَرین سایغیلاریمی بیلیندیرهرک، "ائلجه بیلن یوخسا بیلگه؟" باشلیقلی یازیسینی بیرلیکده اوخویوریوق.
***
"ائلجه بیلن" یوخسا "بیلگه"؟
قادر جعفری
منجه، بونو آراشدیرماق اوچون هر بیر یازینسال یازیدا اولان باخیش آچیسی ایله تانیش اولماق گرَکلیدیر. هر ندن اؤنجه، یازار، اؤز ناغیلینی اؤزَل باخیشلا یازیر. دوغروسو، هر یازار، ناغیللارینین سایی قدَر، اؤزَل باخیشی واردیر. ناغیللارین ریوایتی ایسه، یازارین راوی ایله، هم ده، راوینین کاراکتئرلر و اوخوجو آراسینداکی ایلگیلرین نئجه یارانماسیندان آسیلیدیر. عمومییتله، یازار، یا ناغیلینداکی کاراکتئرلردن «بیلگه» (سوم شخص، دانای کل. من اؤزوم «بیلگه» ایله راضیلاشدیغیم اوچون، اونو قوللاناجاغام.) کیمی یارارلانیر یا دا بیرینجی کاراکتئردن (اول شخص، بورادا من «اؤز» سؤزجویوندن یارارلانماغی اؤنَری وئریرم. بلکه گلهجکده بونون اوزَرینده فیکیر پایلاشاق.) یارارلاناراق، اونو بوتون اولایلارین مرکزینده یئرلَشدیریر. یا دا، اولایلاری قیراقدان گؤرَن بیریسینین دیلی ایله ناغیلینی سؤیلهییر. یازیچی، ناغیلیندا بونلارین بیریندن یا هر ایکیسیندن ده ناغیلیندا یارارلانا بیلَر.
ناغیل، بیلگه باخیش آچیسیندان یازیلدیغیندا، یازار، بیلگین تانری سایاق (دانای کل) اوجالیقدا دوروب، کاراکتئرین ایچ و دیش دونیاسینی گؤروب، ها بئله اونلارا عایید قرارا گلیر. بئله اولدوقدا، اؤزو ناغیلا قاتیلماییب، بوتون اولایلاری گؤرمک اوچون بیر هوندور یئر آختاریر. ناغیلی ریوایت ائدن، یازار یوخ، یازارین کؤلگهسی (وجود ثانی)دیر کی، یازارین، دونیا گؤروشو، عادت و بوتون ذهنی توتوملاری ایله نَسنهسل دنهمهلرینی پای آلمیش، اونلاری «بیلگه» کاراکتئرینه آشیلاییر. بئلهلیکله، یازارین اَلی ناغیلدا دویولمامالیدیر. یئرلی اولاراق، سایین دوستوم "ایلقار بَی مؤذنزاده" منیم «قافلانلاشماق» اؤیکومون "اکبر اؤزَل تمکینلییی ایله، سارسیلماز ایرادهسینی بیر آذربایجانلی کیمی گؤسترمهلی ایدی" تومجهسینه بو قونودا توخانمیشدی. بورادا، یازارین سسی آچیقجا بَللی ایدی. بیلگه باخیش آچیسیندا، بعضن یازار، کاراکتئرینین ایچ و دیش یاشامینی دَریندن یاخشیجا آچیقلایا بیلیر و اؤز الینین ایزی دویولمادان اوخوجویا کیچیک بیر اینسانی توپلوم یارادیر.
ناغیل بیرینجی کاراکتئرین طرفیندن ریوایت اولونورسا، یازار ایکی چئشید داورانیر. بیرینجیسی بو کی، یازار اؤزو بوتون اولایلارین مرکزیدهدیر. بئله اولدوقدا، یازار بیرینجی کاراکتئرین روحونا هؤپوب، حیسس، دوشونجه و خیال قووهسی ایله گؤروب، اینسان و نسنهلردن دنهمهلرینه سؤیکهنهرک، چئورهسیندهکی دونیانی آچیقلاییر. بئله اولدوقدا، اولایلارا طرفسیز یاناشماییب، یازارین طرفینی توتور. ایکینجیسینده، بیرینجی کاراکتئر یازار طرفیندن اولایلاری گؤرمهلی و تعریفلهمهلیدیر. (بو آچیقلامالاردا، تنقیدچیلرین تعریفلرینده چوخ فرقلی باخیش اولمادیغینا گؤره، یالنیز دوکتور "رضا براهنی"نین «قصه نویسی» کیتابیندن یارارلانمیشام.)
بو قیسا آچیقلامالارلا سؤزوموزون اصلی قونوسو یعنی «"ائلجه بیلن" یوخسا "بیلگه"؟» سوروسونا دؤنمک ایستهییرم. ایکی نَدَنله، منجه، «بیلگه» سؤزوندن یارارلانمالییق:
...
[ به عنوان شهروندی ایرانی که ادبیات تنها دلمشغولیش میباشد، همواره به این جمله کافکا اندیشیده ام که روزی گفته بود: "من فقط ادبیاتم!..." در قالب یک وبلاگ آنهم در حوزه ادبیات داستانی، "مین بیر گئجه" پیش روی شماست. ]