مین بیر گئجه: گنج شعریمیزده آیدین آراز تانینمیش بیر آددیر. بورادا آنجاق ـ شعرلری دئییل، ـ ایلک دؤنه اولاراق، اونون بیرینجی اؤیکوسو یاییملانیر. ماراقلی دوروم­لارینا گؤره، آلتی باشقا اثرله بیرگه بو حیکایه­دن  "مین بیر اؤیکو" یاریشیندا تقدیر اولونموشدور. (بسط تاپیب اؤیکونون بوتؤلویونده اَیلشمه­سه ده، آلمانلی ساعاتچییلا باغلی ماجرالار، ماراقلاندیریجی دوروم­لارین بیر اؤرنه­یی­دیر... ) بو اؤیکو، آیدین آرازا بَسله­دیییم مین بیر سایغیملا برابر قارشینیزدادیر. 

***

 

ساعات، آلتیدا دایانمیشدی

آیدین آراز

                                                               

                                                                                      "آتیلا اسکندانی"ـیه

قارانلیق پیلله­لری یئنیب دوکانین آشاغا چکیلمیش کیرکیره­سینی دؤیدو. قوجا گاهدان یاتماغا ائوه گئتمز ایدی. قالاردی دوکانین ایچینده، رادیویا قولاق آسیب سیقار چکردی دالبادال.

ـ "آچ، منم" دئدی امیر.

قوجا اوزون - اینجه بارماق­لارینی مفتیل­لرین آراسینا سالیب کیرکیره­نی چکدی یوخاری. امیر بوینونو آزجا اَییب گیردی دوکانا. سیقار توستوسو دیواردا یانان کیچیجیک چیراغین باشیندا بورولوب فیرلانیردی. دیواردان کؤهنه کؤهنه ایشدن دوشموش ساعات­لار آسلانمیشدی. نئچه­سی ­ده، ایشله­ییردی. تکجه رادیونون سؤنوک اولدوغوندا، عقربه­لرین تیک - تاک سس­لری ائشیدیلردی.

ـ "یورولما! باغلا گئداخ چای قیراغینداکی شاما. بو گئجه آی دولودو، ایشیخدی!"، دئدی امیر.

امیر بوینونا کیچیک نالدان اولان بیر بویون­باغی سالمیشدی. ساغ قولاغی­نین اوستونده همیشه بیر گیله سیقار وار ایدی. او آنجاق سیقار چکمَز ایدی.

قوجا، سیقارییلا باشقاسینی آلیشدیریب قاپینی قیفیللادی. کیرکیره­نی چکیب پیلله­لری چیخدیق­لاریندا، باشینی قالدیریب فلکه­ده­کی ساعات بیناسی­نین عقربه­لرینه باخدی. ساعات آلتینی گؤستریردی.

ـ "هر گئجه ساهات اون­ایکیده، بو ساهات آلتی ساهات قاباخ، آلتی ساهات دا دالیدی!"، گولومسه­یه­رک دئدی امیر.

ـ "بویون اونونجی ایخطاری دا وئردیلر. آمما دوزَتمه­یه­جه­یم"، دئدی قوجا.

شهرین تکجه ساعاتچی­سی ایدی قوجا. ساعات بیناسی­نین ساعاتینی اوتوز اوتوز بئش ایل اؤنجه، بیر آلمانلییلا بیرگه قوشموشدولار. آلمانلی قادینییلا گلمیشدی. دوستلوق قورموشدولار قوجانین عاییله­سییله. ساعاتین قیلیغینی آلمانلیدان سونرا، یالنیز، قوجا باشاریردی.

 شهری ایکی­یه بؤلن قورو چایین اوستونده، تخته­لرله دوزلمیش تیتره­ک کؤرپویه یئتیشدیکده، قوجا امیره دئدی ـ "اول سن کئچ."

ـ "آی دولودو، چای دولودو، آی دولودو، چای دولودو"، کؤرپونون اوستوند­ن کئچه­رک سؤیله­دی امیر. کؤرپونون او باشینا یئتیشدیکده، الی­نین ترپتمه­سییله قوجایا گل دئدی.

کؤرپو هله تیتره­ییردی. قوجا آستا - آستا کؤرپونون اوستونده یئریییب، هردن ده دایانیردی. قوجانین آغ سار - ساچی آیین ایشیغیندا پاریلداییردی. سرحد چایا یاخینلاشدیقجا، جیرجیرلارین سسیندن آزالیب سویون گورولتوسونا آرتیلیردی. چای سرحد اولدوغونا گؤره، قوروقچولوق بورج­لارینداکی سربازلاردان گیزلی گزمه­لی ایدیلر. اونلار آدام­دیر، آت­دیر یوخسا نَمه­نه­دیر بیلمزدیلر. ووراردیلار.

ـ "آننیندا آغ بیر خال وار، قویروغو خالیص ایپک­دندی. اونو دا، اؤزومونکی ائله­سم ائله کئفله­نه­رم ها..."،  دئدی امیر.

قوجا باخیردی چایین او تایینداکی قوروقچولوق دَکلینه. یقین، ایچینده بیر قوروقچو سرباز بارماغینی ماشا اوستونده ساخلاییب­دیر. اوردا ترپَنن بالاجا ایشیق دا، گیزلی­جه چکدییی سیقارین ایشیغی ایدی.

امیر قوجادان نئچه آددیم اؤنده یئریییردی. چایین لپه­لری داشا دَییب داشلانیردی امیرین پوتون­لاری اوستونه. ـ "یورولما ها... آز قالیر"، دئدی امیر.

قوجا اؤزونو امیره یاخینلاشدیردی آددیم­لارینی یئیینله­ده­رکن.

شامدا قَمیش­لرین بویو آدام بویوندان دا، اوجا ایدی. قیچ­لارینی یاریمچیلیق بوکوب اوتوردولار.

قوجا امیرین ساققالینا دوشموش دن­لره باخیردی. همیشه گؤزلرینی بیر یئره زیلله­ییب فیکره دالاندا، هنده­وری­نین سسینه کار اولوردو قولاق­لاری.

امیر الینی قوجانین چیینینه ووردوقدا، یوخودان دیکسینَن­ کیمی بیردن یئریندن ترپشدی.

امیر گولومسه­یرک، ـ "هه!! گینه ده ایسماعیل یادیوا دوشدی؟ اونوت ائی! یادیندا من هاواخ لئیلانین یادینا دوشوب آغلایاندا، هاممیز قینییاردیز منی؟! او قده اونو یادیما سالیب آغلادیم ها، داها آغلامیرام. چونکی اؤلولره نییه گاراه آغلیاخ!؟" دئدی.

قوجا امیرین سئودالی گون­لرینی خاطیرلادی. لئیلا ایله امیر گیزلی سئوگی یاشادیردیلار. ایسماعیلدان سونرا، هئچ کسین خبری یوخ ایدی ایلگی­لریندن. بیر یای گونونده، لئیلانین قارداشی اونلاری شامدا سئویشرکن گؤرموشدو. غئیرت دامارلاری شیشیب اونو اؤلدورموشدو. هله نئچه ایله­جن امیری ده، اؤلدورمک قصدینده­ ایدی. ایسماعیل آی­لارجا امیری گیزلَتمیشدی ائولری­نین زئرزمیسینده. ائله او گون­لرده قوجا اونون آغلاماق­لارینی گؤرموشودو. توختاق وئرَردی اونا. چوخ آغلایاندا دا، قینایاردی اونو.

قوجا چیینیندن امیرین الینی گؤتوروب الی­نین ایچینده سیخدی، ـ "ائله­دیر! آغلامازلار. آنجاخ هردن اولمور امیر... قوجالارین گله­جک­لری یوخ. اونا گؤره، کئچمیش­لرینن یاشایاللار. آجی اولسا دا، شیرین اولسا دا. ایسماعیل قالسایدی، ایندی اونون­ دا، ساققال­لاری آغارمیشدی یقین."

امیر قمیش­لرین آرخاسیندا گیزله­ندی. سس­سیزجه قمیش­لری آرالاییب، قوجایا ـ "باخ! آی ایشیغیندا دومرولون بئلیندن ائشییه ووران دامارلار نه پاریلدیر؟"، دئدی.

قوجا گولومسه­نیب ـ "نییه آدینی دومرول قویوبسان"، دئدی.

امیرین گؤزلری آتدان دؤنمه­یرک ـ "دَلیدی اونونچون"، دئدی.

امیر آت­لاری چوخ سئوردی. وحشی آت­لاری شامدان توتوب اهلی ائله­مه­یه چالیشاردی.

امیرله ایسماعیل ایکی جان دوستویدولار. قوجا ایسه ایسماعیلدان سونرا، یالنیز امیره ائله­دییی محبت­لرله آتالیغینی دویا بیلیردی. قوجانین قادینی، ایسماعیلدان سونرا دیغلاییب اؤلموشدو.

ـ "گؤزَل آت­لارین وار"، دئدی قوجا.

امیرین گؤزلری سئوینجدن پاریلداییردی. قوجا چایین او تاییندا دکلدن اوزاق اولان قافقاز داغ­لارینا باخیردی. ایکینجی دونیا ساواشی­نین توزونو - توستوسونو هله ده دویا بیلیردی او داغ­لاردا. آلمانلی دوستو ساعات دنده­لرینی بوراخیب توفنگ گؤتورموشدو الینه. آلمان اوردوسویلا قافقازین داغ­لاریندا کوله­یه ایلیشمیشدی. قولوندا خاچ سینمیشیدی. گولومسه­مه­لری دونموشموش یاناق­لاریندا. نه بللی، قارلارین ایچینده دونوبدور ایل­لردیر. آیاق­لاری اورا چاتسایدی بیر گون، بلکه اونون جنازه­سینی قارلارین آلتیندان چیخاردیب گتیره­ردی ایسماعیل ایله آروادی­نین یانیندا قویلاردی.

ـ "ایسماعیلی بیر یول ایته­له­دیم چایا شوخلوخ اوچون. آز قالیردی بوغولسون. آمما بوغولمادی کی. او ایگیتدی"، بیر قمیش سینیغییلا چایین قیراغینداکی نم­لی تورپاغی جیزارکن دئدی امیر.

قوجا، امیرین یاخشی یادیندا اولمادیغینی بیلیردی. اوندا ایسماعیل سککیز یاشیندایدی. ایکینجی کیلاسدا اوخویوردو. سیناق­لارا اؤزونو یئتیره بیلمه­دی. قیچی ایگیرمیدن آرتیق بخییه یئمیشدی. یاخشی هله قیچی ایلیشمیشدی چایین ایچینده­کی تیکانلی مفتیل­­لره یوخسا سو آپارمیشدی ایسماعیلی.

قوجا دیل­آلتی ـ "ایگیت ایدی"، دئدی.

ـ "گؤروسن؟ دومرولون قاباغیندا دیزه چؤکموشو دئییرم. او آت ساتمالی دئییر. اونو توتسام ها!! سنه پای وئره­جاغام، سؤز وئریرم"، دئدی امیر.

ـ "اونون دا، آدی وار امیر؟"، دئدی قوجا. قورشون سسی گلیردی اوزاقدان.

ـ "هه! اونون دا آدی ایسماعیلدی دا... گؤرمورسن نه ایگیتدی؟"، امیر دئدی.

ـ "داها گئداخ امیر خان"، دئدی قوجا.

آی ایشیغی چایین سویوندا دالغاجیق­لارین بیجاغییلا دوغرام دوغرام اولوردو. گئجه ­یاریسی، قورشون سسی گلیردی اوزاقدان. اونلار شهره دؤنوردولر. قورخو آی ایشیغی تک یاییلیردی هنده­ورلرینه.

۲

قوجا آچارینی بوروب ائوی­نین قاپی­سینی آچدی. ائوه گیردیکده، فرمانداری­ـدن گلن اخطار کاغیذلارینی رفدن گؤتوروب بیر داها اوخودو. هامیسیندا بیر شئی ایسته­نیلمیشدی اوندان. آنجاق سون کاغیذلاردا خاهیش­لرین یئرینی هده­ - قورخولار توتموشدو. دربار وزیری گله­جک ایدی شهره. آبیرسیزلیق ایدی ساعاتین تعمیر اولونماماسی. بو بالاجا شهرده، تکجه گؤزه چارپان بینا ساعات بیناسی ایدی. قوجا ساعاتی ایشه سالماق ایسته­میردی. بونو، شهرده هامی بیلیردی. کیمسه ندَنینی بیلمه­ییردی آنجاق. اوچ ایلدن آرتیق ایدی ساعاتین ایشدن دوشمه­سی. بوندان اؤنجه­کی فرماندار دا، قوجانی بو ایشه راضی­لاشدیرسین دئیه چوخ چالیشمیشدی.  

امیر فیشقا چالارکن، قوجانین قاپیسی­ دالیندا دایانمیشدی. قوجا فیشقانین سسینی ائشیدن کیمی، همیشه قاپینی آچاردی.

ـ "گَه ایچری امیر."

ـ "دومرولنَن ایسماعیلی دویونجا تومارلادیم گلدیم"، الینی توتدو قوجانین بورنونون اؤنونه، ـ "اییله بیر ایسماعیلین ایسی گلیر"، دئدی امیر.

اوتاغا گیردیلر. قوجا دیوارا پونیس­لنمیش شکیلده اوغلونون الیندن یاپیشمیشدی. آلمانلی دا، گولومسه­ییردی. هامیسی دورموشدولار بینانین اؤنونده. آلمانلی­نین کامئراسییلا چکیلمیشدی شکیل. ساعات ایلک دقیقه­لرینی وورووردو او شهرده. امیر  بارماغینی شکیله چکیب ـ "هامیسی اؤلدولر سندن سورا!"، دئدی. قوجا هئچ نه دئمه­دی.

امیر بارماغینی آلمانلی­نین اوستونده ساخلاییب ـ "بو ساری کیشی، آخی هیتلئرین اوردوسوندا نه ایش گؤروردو. بیرینی ایستیر دئسین گئت ساهاتیوی دوزَت دااا، مه­یه یوووخ؟!"، دئدی.

قوجا الینی باشینا آپاراراق، درین بیر آه چکیب ـ "دؤیوشه گئتمه­میشدن قاباخ، مکتوبوندا یازمیشدی من ایسته­مه­دن گئدیرم! یازمیشدی بوردا اوردویا قاتیلمییان­لارین قاپیسیندا ساتقین یازیللار. ایشئیلر قاپی پئنجره­لرینه. چؤره ساتمیللار اولارا. قالماخ گئتماخدان دا، چتین اولوب. یقین کی، قافقاز داغ­لاریندا دونوب جنازه­سی. آخی یازمیشدی دیری قالسام، گینه مکتوب یازاجاغام. من کی، آلمان­جا باشارمیرام. یازیخ ایسماعیل اوخویوب چؤندَرمیشدی منه. لیسانسینی آلماغا قویمادیلار. الیمنن آلدیلار اونو... »، دئدی.

امیر بیردن آیاغا قالخیب ـ "من گئدیرم شاما"، دئدی.

ـ "هر گئجه شام! گل گیر یات. بیر آز اؤزووه فیکیر وئر اوغلان"، دئدی قوجا.

امیر باشینی آشاغا سالیب اوتاقدان ائشییه چیخدی.

۳

قاپی دؤیولدوکده، گون تزه چیخمیشیدی. قاپینی دؤین­لر ایسه کلانتری­ـدن گلمیشیدیلر. قولونو زنجیرله­ییب آپاردیلار.

 قوجانین گؤزلری کلانتری­نین گیره­جه­یینده­کی ساعاتا ساتاشدی. ساعات آلتیدا دایانمیشیدی. ثانیه عقربه­سی یئرینده چیرپینیردی، آنجاق یئریمیردی. باطری­سی وار ایمیش یقین.

قارنی یوغون بیر اوستوار قوجانی تاپشیردی سربازین الینه. ـ "گَده­نی اؤز سایاغیمیزنان راضیلات ساعاتی دوزَتمه­یه. فرماندار ایسته­ییب..."، دئدی.

دئدیک­لرینه گؤره، یالنیز اوچ گون قالیردی وزیرین گلمه­یینه. کلانتری­نین تکجه سللولونون ایچیند­­ن نم اییسی گلیردی. قولو باغلی قوجانی صندلیده اوتورتموشدولار. قارانلیق ایدی­. آنجاق دمیر داراق­لارین آرخاسیندان ایشیق سیزیردی ایچری­یه. سرباز الینده­کی کابل­ ایله قوجانین کوره­ییندن ووروردو. قوجانین بئینیندن ایسماعیل کئچیردی. ایسماعیل اعدام اولونمامیشدان اؤنجه، نئچه گون بورادا ایشکنجه اولموشدو.

زنجیرلی ال­لری­نین اوستوندن ووراندا، سئللولون دار پنجره­سیندن باخان اوستوار سربازا ـ "دایان" دئدی، ـ "ال­لرینَن وورما! ال­لری کاریمیزا گله­جاخ."

ماوی دامارلاری ائشییه ووردوغو قدَر، ال­لری­نین دریسی کؤورَک ایدی. بارماق­لاری ایسه صنتکار ال­لری تک اوزون و اینجه ­ایدی. همن بو بارماق­لارییلا اینجه اینجه چرخ دنده­لر قوشموشودو ساعات­لارا.

ساعات آلتیدا قوجانین قول­لارینی آچیب بوراخدیلار. آلتی ساعاتاجان ساعاتین تعمیرینی باشلامالی ایدی.

دوکانینا ساری گئتدی. کیرکیره­نی یوخاری چکیب اوتوردو صندلی­نین اوستونده. عقربه­لرین تیک­ - تاکینی ائشیتمه­سین دئیه رادیونو آچدی.

امیر چاپیق دوداقلا گیردی دوکانا. امیردن آت اییسی گلیردی. سئوینجله ـ "بویون دومرولو توتوب گتیردیم. ایلخیدادی. آلتی سئری منی چیپدی یئره. دلیدی دا. آمما هئچ زادیم اولمادی کی. شامدا آتدان چوخ سرباز وار. هئی گولـله آتیللار، آت­لاری هورکودوللر. منه دئدی­لر داها گلمه، آمما اؤزون بیلیسن کی، ..."، دئدی. شالواریندان زیغلاری قوپاردیب تؤکوردو یئره.

قوجا جیبیندن دستمالینی چیخاردیب امیرین آغزی­نین قانینی سیلدی. بیردن امیرین گؤزو ساتاشدی قوجانین بوینونداکی شاللاق یئرینه.

ـ "کیم ووروب سنی؟"، دئدی امیر. قوجا سوسوب هئچ نه دئمه­دی.

امیر دوداغینی قوجانین بوینونا ساری آپاریب اؤپدو قمچی­نین یئریندن. قوجانین بوینو قانلی اولدو.

دوکانا گیردی نارینجی کیراواتلی فرماندار معاوینی. قاپینی برکدن چیرپیب قوجایا ـ "آخی سنین کی الیننن گلیر، نییه دوزَتمیرسن؟"، دئدی. امیر یئریندن قالخیب ـ "دییوث­لار! نییه ووروبسوز اونو! ایسماعیلی اؤلدوردوز بس دئییر؟"، دئدی.

فرماندار معاوینی دیوارداکی ساعاتین پاندولوندان یاپیشیب ساخلادی. گؤزلرینی برلده­رک، قوجایا ـ "وزیر گلنده، شهرین ساعاتی ایشده­مه­سه، سنی اونون قاباغیندا کسه­جه­یم"، دئییب قاپینی چیرپیب گئتدی.

ـ "اولدورللر ها بولار، دوزَت ساهاتی. سنی ­ده اؤلدورسه­لر من­نن آت­لاریم تک قالاریخ آخی. باخما من ائله گؤرسه­دیرم کی ایسماعیلی یاددان چیخاتمیشام، ها لئیلانی اؤلدوردولر، ایسماعیلی ده. دییوث­لار هامینی اؤلدوردولر!"، تیترک دوداق­لارییلا دئدی امیر.

دوکانین داش دؤشه­مه­سینه داملا داملا یاش تؤکولوردو. عقربه­لرین تیک­ تاکی دوکانین سوکوتوندا جینگیلده­ییردی. قوجا گؤزلرینی دیوارداکی ساعات­لارا زیلله­میشدی­. امیر قولویلا گؤزلرینی سیلیردی.

قوجا اؤسکوروب بوغازی­نین خیلتینی اوددو. درین نفس آلاندان سونرا، امیره ساری دؤنوب ـ "ساهاتی دوزَتمک ایستیرم. امیر! بئله سن ده سئوینَرسن؟ یوخ؟"، دئدی.

امیرین یاناق­لاری هله ده ایسلاق ایدی، ـ "اوندا دا دئیَللَر قورختولار!"

قوجا الینی باشینا چکیب ـ "هردن اینسان ایسته­مه­­دییی ایش­لری گؤرماخ مجبوریتینده قالیر. سورا، همن ایش­لری گؤرما­یا دلیل آختاریب ویژدانی­نین ضامینینی ایشدن سالیر. امیر خان! نه اولار؟ بونا گؤره، داها مننن دانیشما! ساهاتی دوزَتمک ایستیرم"، دئدی.

امیرین چنه­سی بوزوشدو، ـ "من گئدیرم شاما"، دئییب دوکاندان ائشییه چیخدی.

۴

ساعات بیناسی­نین مئیدانی دولویدو آداملا. قوجا بینایا دایانمیش نردیوانین پیلله­لرینی یوخاری چیخیردی. هامی یانینداکی ایله پیچیلداشیردی­. قوجانین آددیم­لاری تیتره­ییردی. گؤزلرینی جاماعاتا ساری گزدیریب امیری آختاریردی. سون لحظه­لرده امیرین تردیدلرینه سون قویا بیله­جه­یینی بیلیردی. پیلله­لری سونا چاتدیریب آیاغینی ساعات بیناسی­نین اوتاقچاسینا قویدو. بو آن، مئیدانی فیشقایلا چَپیک سسی بورودو. قوجانین جانینا تیترمک دوشدو. او گونون قارا آلاتورانلیغی دوشدو یادینا. او چیرکین سحرین ساعات آلتیسی. فیشقالار، چپیک­لر عئینی ایدیلر. همن مئیدان، همن آدام­لار. اوغلونون آسیلماسی­نین هیجانلی تاماشاچی­لاری... ال­لری تیتره­ییردی قوجانین.

فرماندار معاونی بو دؤنه قیرمیزی کیراوات باغلامیشدی بوینونا. باشینی قوجایا ساری قووزاییب الینده­کی میکروفونلا ـ "تئز اول! واختیمیز آزدی، ایشیمیز چوخ. وزیرین ماشینی شهره یاخینلاشیب"، دئدی.

ارتش جیپ­لری­نین بیری شهرین مئیدانینا طرف یاخینلاشیردی. چیراق­لاری یانیق ایدی. جاماعت ماشینین دؤوره­سینه ییغیشدیلار. بیر - بیری­نین چیینیندن بویلانیب ماشینین دالینداکی قانلی جنازه­یه باخماق ایسته­ییردیلر. اوستدن، قوجا چوخ راحات امیرین قانا بَلنمیش گؤوده­سینی گؤره بیلیردی. ساعاتین اوتاقجاسیندان دونوخموشدو جاماعاتا. فیشقا سس­لری قولاق­لاریندا تکرارلانیردی.

شام یولوندان توز قالخمیشدی. سانکی بورولغان شهره یاخینلاشماقدایدی. وحشی آت­لارین سوروسو شهره گیردی. کیشنه­مک سسی جاماعاتی داغیشدیریردی.

قوجا اوتاقچانین اوستونده دونوب قالمیشدی. آت­لار شهری آلمیشدیلار. جیپین یانیندا ایسماعیل دایانمیشیدی. دایاندیغی یئرده آیاق­لارینی چیرپیردی یئره  کیشنه­یرکن. جیپین باشینا دولانیردی. امیرین جنازه­سینی اییله­ییردی.

 

اتک یازیسی: ـــــــــــــــــــــــــــ

شام: چای­لارین قیراغینداکی قمیش­لیک­لره دئییلیر.