بیزیم اؤیکو 22. (ساعات آلتیدا دایانمیشدی، آیدین آراز)
مین بیر گئجه: گنج شعریمیزده آیدین آراز تانینمیش بیر آددیر. بورادا آنجاق ـ شعرلری دئییل، ـ ایلک دؤنه اولاراق، اونون بیرینجی اؤیکوسو یاییملانیر. ماراقلی دوروملارینا گؤره، آلتی باشقا اثرله بیرگه بو حیکایهدن "مین بیر اؤیکو" یاریشیندا تقدیر اولونموشدور. (بسط تاپیب اؤیکونون بوتؤلویونده اَیلشمهسه ده، آلمانلی ساعاتچییلا باغلی ماجرالار، ماراقلاندیریجی دوروملارین بیر اؤرنهییدیر... ) بو اؤیکو، آیدین آرازا بَسلهدیییم مین بیر سایغیملا برابر قارشینیزدادیر.
***
ساعات، آلتیدا دایانمیشدی
آیدین آراز
"آتیلا اسکندانی"ـیه
قارانلیق پیللهلری یئنیب دوکانین آشاغا چکیلمیش کیرکیرهسینی دؤیدو. قوجا گاهدان یاتماغا ائوه گئتمز ایدی. قالاردی دوکانین ایچینده، رادیویا قولاق آسیب سیقار چکردی دالبادال.
ـ "آچ، منم" دئدی امیر.
قوجا اوزون - اینجه بارماقلارینی مفتیللرین آراسینا سالیب کیرکیرهنی چکدی یوخاری. امیر بوینونو آزجا اَییب گیردی دوکانا. سیقار توستوسو دیواردا یانان کیچیجیک چیراغین باشیندا بورولوب فیرلانیردی. دیواردان کؤهنه کؤهنه ایشدن دوشموش ساعاتلار آسلانمیشدی. نئچهسی ده، ایشلهییردی. تکجه رادیونون سؤنوک اولدوغوندا، عقربهلرین تیک - تاک سسلری ائشیدیلردی.
ـ "یورولما! باغلا گئداخ چای قیراغینداکی شاما. بو گئجه آی دولودو، ایشیخدی!"، دئدی امیر.
امیر بوینونا کیچیک نالدان اولان بیر بویونباغی سالمیشدی. ساغ قولاغینین اوستونده همیشه بیر گیله سیقار وار ایدی. او آنجاق سیقار چکمَز ایدی.
قوجا، سیقارییلا باشقاسینی آلیشدیریب قاپینی قیفیللادی. کیرکیرهنی چکیب پیللهلری چیخدیقلاریندا، باشینی قالدیریب فلکهدهکی ساعات بیناسینین عقربهلرینه باخدی. ساعات آلتینی گؤستریردی.
ـ "هر گئجه ساهات اونایکیده، بو ساهات آلتی ساهات قاباخ، آلتی ساهات دا دالیدی!"، گولومسهیهرک دئدی امیر.
ـ "بویون اونونجی ایخطاری دا وئردیلر. آمما دوزَتمهیهجهیم"، دئدی قوجا.
شهرین تکجه ساعاتچیسی ایدی قوجا. ساعات بیناسینین ساعاتینی اوتوز – اوتوز بئش ایل اؤنجه، بیر آلمانلییلا بیرگه قوشموشدولار. آلمانلی قادینییلا گلمیشدی. دوستلوق قورموشدولار قوجانین عاییلهسییله. ساعاتین قیلیغینی آلمانلیدان سونرا، یالنیز، قوجا باشاریردی.
شهری ایکییه بؤلن قورو چایین اوستونده، تختهلرله دوزلمیش تیترهک کؤرپویه یئتیشدیکده، قوجا امیره دئدی ـ "اول سن کئچ."
ـ "آی دولودو، چای دولودو، آی دولودو، چای دولودو"، کؤرپونون اوستوندن کئچهرک سؤیلهدی امیر. کؤرپونون او باشینا یئتیشدیکده، الینین ترپتمهسییله قوجایا گل دئدی.
کؤرپو هله تیترهییردی. قوجا آستا - آستا کؤرپونون اوستونده یئریییب، هردن ده دایانیردی. قوجانین آغ سار - ساچی آیین ایشیغیندا پاریلداییردی. سرحد چایا یاخینلاشدیقجا، جیرجیرلارین سسیندن آزالیب سویون گورولتوسونا آرتیلیردی. چای سرحد اولدوغونا گؤره، قوروقچولوق بورجلارینداکی سربازلاردان گیزلی گزمهلی ایدیلر. اونلار آدامدیر، آتدیر یوخسا نَمهنهدیر بیلمزدیلر. ووراردیلار.
ـ "آننیندا آغ بیر خال وار، قویروغو خالیص ایپکدندی. اونو دا، اؤزومونکی ائلهسم ائله کئفلهنهرم ها..."، دئدی امیر.
قوجا باخیردی چایین او تایینداکی قوروقچولوق دَکلینه. یقین، ایچینده بیر قوروقچو سرباز بارماغینی ماشا اوستونده ساخلاییبدیر. اوردا ترپَنن بالاجا ایشیق دا، گیزلیجه چکدییی سیقارین ایشیغی ایدی.
امیر قوجادان نئچه آددیم اؤنده یئریییردی. چایین لپهلری داشا دَییب داشلانیردی امیرین پوتونلاری اوستونه. ـ "یورولما ها... آز قالیر"، دئدی امیر.
قوجا اؤزونو امیره یاخینلاشدیردی آددیملارینی یئیینلهدهرکن.
شامدا قَمیشلرین بویو آدام بویوندان دا، اوجا ایدی. قیچلارینی یاریمچیلیق بوکوب اوتوردولار.
قوجا امیرین ساققالینا دوشموش دنلره باخیردی. همیشه گؤزلرینی بیر یئره زیللهییب فیکره دالاندا، هندهورینین سسینه کار اولوردو قولاقلاری.
امیر الینی قوجانین چیینینه ووردوقدا، یوخودان دیکسینَن کیمی بیردن یئریندن ترپشدی.
امیر گولومسهیرک، ـ "هه!! گینه ده ایسماعیل یادیوا دوشدی؟ اونوت ائی! یادیندا من هاواخ لئیلانین یادینا دوشوب آغلایاندا، هاممیز قینییاردیز منی؟! او قده اونو یادیما سالیب آغلادیم ها، داها آغلامیرام. چونکی اؤلولره نییه گاراه آغلیاخ!؟" دئدی.
قوجا امیرین سئودالی گونلرینی خاطیرلادی. لئیلا ایله امیر گیزلی سئوگی یاشادیردیلار. ایسماعیلدان سونرا، هئچ کسین خبری یوخ ایدی ایلگیلریندن. بیر یای گونونده، لئیلانین قارداشی اونلاری شامدا سئویشرکن گؤرموشدو. غئیرت دامارلاری شیشیب اونو اؤلدورموشدو. هله نئچه ایلهجن امیری ده، اؤلدورمک قصدینده ایدی. ایسماعیل آیلارجا امیری گیزلَتمیشدی ائولرینین زئرزمیسینده. ائله او گونلرده قوجا اونون آغلاماقلارینی گؤرموشودو. توختاق وئرَردی اونا. چوخ آغلایاندا دا، قینایاردی اونو.
قوجا چیینیندن امیرین الینی گؤتوروب الینین ایچینده سیخدی، ـ "ائلهدیر! آغلامازلار. آنجاخ هردن اولمور امیر... قوجالارین گلهجکلری یوخ. اونا گؤره، کئچمیشلرینن یاشایاللار. آجی اولسا دا، شیرین اولسا دا. ایسماعیل قالسایدی، ایندی اونون دا، ساققاللاری آغارمیشدی یقین."
امیر قمیشلرین آرخاسیندا گیزلهندی. سسسیزجه قمیشلری آرالاییب، قوجایا ـ "باخ! آی ایشیغیندا دومرولون بئلیندن ائشییه ووران دامارلار نه پاریلدیر؟"، دئدی.
قوجا گولومسهنیب ـ "نییه آدینی دومرول قویوبسان"، دئدی.
امیرین گؤزلری آتدان دؤنمهیرک ـ "دَلیدی اونونچون"، دئدی.
امیر آتلاری چوخ سئوردی. وحشی آتلاری شامدان توتوب اهلی ائلهمهیه چالیشاردی.
امیرله ایسماعیل ایکی جان دوستویدولار. قوجا ایسه ایسماعیلدان سونرا، یالنیز امیره ائلهدییی محبتلرله آتالیغینی دویا بیلیردی. قوجانین قادینی، ایسماعیلدان سونرا دیغلاییب اؤلموشدو.
ـ "گؤزَل آتلارین وار"، دئدی قوجا.
امیرین گؤزلری سئوینجدن پاریلداییردی. قوجا چایین او تاییندا دکلدن اوزاق اولان قافقاز داغلارینا باخیردی. ایکینجی دونیا ساواشینین توزونو - توستوسونو هله ده دویا بیلیردی او داغلاردا. آلمانلی دوستو ساعات دندهلرینی بوراخیب توفنگ گؤتورموشدو الینه. آلمان اوردوسویلا قافقازین داغلاریندا کولهیه ایلیشمیشدی. قولوندا خاچ سینمیشیدی. گولومسهمهلری دونموشموش یاناقلاریندا. نه بللی، قارلارین ایچینده دونوبدور ایللردیر. آیاقلاری اورا چاتسایدی بیر گون، بلکه اونون جنازهسینی قارلارین آلتیندان چیخاردیب گتیرهردی ایسماعیل ایله آروادینین یانیندا قویلاردی.
ـ "ایسماعیلی بیر یول ایتهلهدیم چایا شوخلوخ اوچون. آز قالیردی بوغولسون. آمما بوغولمادی کی. او ایگیتدی"، بیر قمیش سینیغییلا چایین قیراغینداکی نملی تورپاغی جیزارکن دئدی امیر.
قوجا، امیرین یاخشی یادیندا اولمادیغینی بیلیردی. اوندا ایسماعیل سککیز یاشیندایدی. ایکینجی کیلاسدا اوخویوردو. سیناقلارا اؤزونو یئتیره بیلمهدی. قیچی ایگیرمیدن آرتیق بخییه یئمیشدی. یاخشی هله قیچی ایلیشمیشدی چایین ایچیندهکی تیکانلی مفتیللره یوخسا سو آپارمیشدی ایسماعیلی.
قوجا دیلآلتی ـ "ایگیت ایدی"، دئدی.
ـ "گؤروسن؟ دومرولون قاباغیندا دیزه چؤکموشو دئییرم. او آت ساتمالی دئییر. اونو توتسام ها!! سنه پای وئرهجاغام، سؤز وئریرم"، دئدی امیر.
ـ "اونون دا، آدی وار امیر؟"، دئدی قوجا. قورشون سسی گلیردی اوزاقدان.
ـ "هه! اونون دا آدی ایسماعیلدی دا... گؤرمورسن نه ایگیتدی؟"، امیر دئدی.
ـ "داها گئداخ امیر خان"، دئدی قوجا.
آی ایشیغی چایین سویوندا دالغاجیقلارین بیجاغییلا دوغرام دوغرام اولوردو. گئجه یاریسی، قورشون سسی گلیردی اوزاقدان. اونلار شهره دؤنوردولر. قورخو آی ایشیغی تک یاییلیردی هندهورلرینه.
۲
قوجا آچارینی بوروب ائوینین قاپیسینی آچدی. ائوه گیردیکده، فرمانداریـدن گلن اخطار کاغیذلارینی رفدن گؤتوروب بیر داها اوخودو. هامیسیندا بیر شئی ایستهنیلمیشدی اوندان. آنجاق سون کاغیذلاردا خاهیشلرین یئرینی هده - قورخولار توتموشدو. دربار وزیری گلهجک ایدی شهره. آبیرسیزلیق ایدی ساعاتین تعمیر اولونماماسی. بو بالاجا شهرده، تکجه گؤزه چارپان بینا ساعات بیناسی ایدی. قوجا ساعاتی ایشه سالماق ایستهمیردی. بونو، شهرده هامی بیلیردی. کیمسه ندَنینی بیلمهییردی آنجاق. اوچ ایلدن آرتیق ایدی ساعاتین ایشدن دوشمهسی. بوندان اؤنجهکی فرماندار دا، قوجانی بو ایشه راضیلاشدیرسین دئیه چوخ چالیشمیشدی.
امیر فیشقا چالارکن، قوجانین قاپیسی دالیندا دایانمیشدی. قوجا فیشقانین سسینی ائشیدن کیمی، همیشه قاپینی آچاردی.
ـ "گَه ایچری امیر."
ـ "دومرولنَن ایسماعیلی دویونجا تومارلادیم گلدیم"، الینی توتدو قوجانین بورنونون اؤنونه، ـ "اییله بیر ایسماعیلین ایسی گلیر"، دئدی امیر.
اوتاغا گیردیلر. قوجا دیوارا پونیسلنمیش شکیلده اوغلونون الیندن یاپیشمیشدی. آلمانلی دا، گولومسهییردی. هامیسی دورموشدولار بینانین اؤنونده. آلمانلینین کامئراسییلا چکیلمیشدی شکیل. ساعات ایلک دقیقهلرینی وورووردو او شهرده. امیر بارماغینی شکیله چکیب ـ "هامیسی اؤلدولر سندن سورا!"، دئدی. قوجا هئچ نه دئمهدی.
امیر بارماغینی آلمانلینین اوستونده ساخلاییب ـ "بو ساری کیشی، آخی هیتلئرین اوردوسوندا نه ایش گؤروردو. بیرینی ایستیر دئسین گئت ساهاتیوی دوزَت دااا، مهیه یوووخ؟!"، دئدی.
قوجا الینی باشینا آپاراراق، درین بیر آه چکیب ـ "دؤیوشه گئتمهمیشدن قاباخ، مکتوبوندا یازمیشدی من ایستهمهدن گئدیرم! یازمیشدی بوردا اوردویا قاتیلمییانلارین قاپیسیندا ساتقین یازیللار. ایشئیلر قاپی پئنجرهلرینه. چؤره ساتمیللار اولارا. قالماخ گئتماخدان دا، چتین اولوب. یقین کی، قافقاز داغلاریندا دونوب جنازهسی. آخی یازمیشدی دیری قالسام، گینه مکتوب یازاجاغام. من کی، آلمانجا باشارمیرام. یازیخ ایسماعیل اوخویوب چؤندَرمیشدی منه. لیسانسینی آلماغا قویمادیلار. الیمنن آلدیلار اونو... »، دئدی.
امیر بیردن آیاغا قالخیب ـ "من گئدیرم شاما"، دئدی.
ـ "هر گئجه شام! گل گیر یات. بیر آز اؤزووه فیکیر وئر اوغلان"، دئدی قوجا.
امیر باشینی آشاغا سالیب اوتاقدان ائشییه چیخدی.
۳
قاپی دؤیولدوکده، گون تزه چیخمیشیدی. قاپینی دؤینلر ایسه کلانتریـدن گلمیشیدیلر. قولونو زنجیرلهییب آپاردیلار.
قوجانین گؤزلری کلانترینین گیرهجهییندهکی ساعاتا ساتاشدی. ساعات آلتیدا دایانمیشیدی. ثانیه عقربهسی یئرینده چیرپینیردی، آنجاق یئریمیردی. باطریسی وار ایمیش یقین.
قارنی یوغون بیر اوستوار قوجانی تاپشیردی سربازین الینه. ـ "گَدهنی اؤز سایاغیمیزنان راضیلات ساعاتی دوزَتمهیه. فرماندار ایستهییب..."، دئدی.
دئدیکلرینه گؤره، یالنیز اوچ گون قالیردی وزیرین گلمهیینه. کلانترینین تکجه سللولونون ایچیندن نم اییسی گلیردی. قولو باغلی قوجانی صندلیده اوتورتموشدولار. قارانلیق ایدی. آنجاق دمیر داراقلارین آرخاسیندان ایشیق سیزیردی ایچرییه. سرباز الیندهکی کابل ایله قوجانین کورهییندن ووروردو. قوجانین بئینیندن ایسماعیل کئچیردی. ایسماعیل اعدام اولونمامیشدان اؤنجه، نئچه گون بورادا ایشکنجه اولموشدو.
زنجیرلی اللرینین اوستوندن ووراندا، سئللولون دار پنجرهسیندن باخان اوستوار سربازا ـ "دایان" دئدی، ـ "اللرینَن وورما! اللری کاریمیزا گلهجاخ."
ماوی دامارلاری ائشییه ووردوغو قدَر، اللرینین دریسی کؤورَک ایدی. بارماقلاری ایسه صنتکار اللری تک اوزون و اینجه ایدی. همن بو بارماقلارییلا اینجه اینجه چرخ دندهلر قوشموشودو ساعاتلارا.
ساعات آلتیدا قوجانین قوللارینی آچیب بوراخدیلار. آلتی ساعاتاجان ساعاتین تعمیرینی باشلامالی ایدی.
دوکانینا ساری گئتدی. کیرکیرهنی یوخاری چکیب اوتوردو صندلینین اوستونده. عقربهلرین تیک - تاکینی ائشیتمهسین دئیه رادیونو آچدی.
امیر چاپیق دوداقلا گیردی دوکانا. امیردن آت اییسی گلیردی. سئوینجله ـ "بویون دومرولو توتوب گتیردیم. ایلخیدادی. آلتی سئری منی چیپدی یئره. دلیدی دا. آمما هئچ زادیم اولمادی کی. شامدا آتدان چوخ سرباز وار. هئی گولـله آتیللار، آتلاری هورکودوللر. منه دئدیلر داها گلمه، آمما اؤزون بیلیسن کی، ..."، دئدی. شالواریندان زیغلاری قوپاردیب تؤکوردو یئره.
قوجا جیبیندن دستمالینی چیخاردیب امیرین آغزینین قانینی سیلدی. بیردن امیرین گؤزو ساتاشدی قوجانین بوینونداکی شاللاق یئرینه.
ـ "کیم ووروب سنی؟"، دئدی امیر. قوجا سوسوب هئچ نه دئمهدی.
امیر دوداغینی قوجانین بوینونا ساری آپاریب اؤپدو قمچینین یئریندن. قوجانین بوینو قانلی اولدو.
دوکانا گیردی نارینجی کیراواتلی فرماندار معاوینی. قاپینی برکدن چیرپیب قوجایا ـ "آخی سنین کی الیننن گلیر، نییه دوزَتمیرسن؟"، دئدی. امیر یئریندن قالخیب ـ "دییوثلار! نییه ووروبسوز اونو! ایسماعیلی اؤلدوردوز بس دئییر؟"، دئدی.
فرماندار معاوینی دیوارداکی ساعاتین پاندولوندان یاپیشیب ساخلادی. گؤزلرینی برلدهرک، قوجایا ـ "وزیر گلنده، شهرین ساعاتی ایشدهمهسه، سنی اونون قاباغیندا کسهجهیم"، دئییب قاپینی چیرپیب گئتدی.
ـ "اولدورللر ها بولار، دوزَت ساهاتی. سنی ده اؤلدورسهلر مننن آتلاریم تک قالاریخ آخی. باخما من ائله گؤرسهدیرم کی ایسماعیلی یاددان چیخاتمیشام، ها لئیلانی اؤلدوردولر، ایسماعیلی ده. دییوثلار هامینی اؤلدوردولر!"، تیترک دوداقلارییلا دئدی امیر.
دوکانین داش دؤشهمهسینه داملا داملا یاش تؤکولوردو. عقربهلرین تیک تاکی دوکانین سوکوتوندا جینگیلدهییردی. قوجا گؤزلرینی دیوارداکی ساعاتلارا زیللهمیشدی. امیر قولویلا گؤزلرینی سیلیردی.
قوجا اؤسکوروب بوغازینین خیلتینی اوددو. درین نفس آلاندان سونرا، امیره ساری دؤنوب ـ "ساهاتی دوزَتمک ایستیرم. امیر! بئله سن ده سئوینَرسن؟ یوخ؟"، دئدی.
امیرین یاناقلاری هله ده ایسلاق ایدی، ـ "اوندا دا دئیَللَر قورختولار!"
قوجا الینی باشینا چکیب ـ "هردن اینسان ایستهمهدییی ایشلری گؤرماخ مجبوریتینده قالیر. سورا، همن ایشلری گؤرمایا دلیل آختاریب ویژدانینین ضامینینی ایشدن سالیر. امیر خان! نه اولار؟ بونا گؤره، داها مننن دانیشما! ساهاتی دوزَتمک ایستیرم"، دئدی.
امیرین چنهسی بوزوشدو، ـ "من گئدیرم شاما"، دئییب دوکاندان ائشییه چیخدی.
۴
ساعات بیناسینین مئیدانی دولویدو آداملا. قوجا بینایا دایانمیش نردیوانین پیللهلرینی یوخاری چیخیردی. هامی یانینداکی ایله پیچیلداشیردی. قوجانین آددیملاری تیترهییردی. گؤزلرینی جاماعاتا ساری گزدیریب امیری آختاریردی. سون لحظهلرده امیرین تردیدلرینه سون قویا بیلهجهیینی بیلیردی. پیللهلری سونا چاتدیریب آیاغینی ساعات بیناسینین اوتاقچاسینا قویدو. بو آن، مئیدانی فیشقایلا چَپیک سسی بورودو. قوجانین جانینا تیترمک دوشدو. او گونون قارا آلاتورانلیغی دوشدو یادینا. او چیرکین سحرین ساعات آلتیسی. فیشقالار، چپیکلر عئینی ایدیلر. همن مئیدان، همن آداملار. اوغلونون آسیلماسینین هیجانلی تاماشاچیلاری... اللری تیترهییردی قوجانین.
فرماندار معاونی بو دؤنه قیرمیزی کیراوات باغلامیشدی بوینونا. باشینی قوجایا ساری قووزاییب الیندهکی میکروفونلا ـ "تئز اول! واختیمیز آزدی، ایشیمیز چوخ. وزیرین ماشینی شهره یاخینلاشیب"، دئدی.
ارتش جیپلرینین بیری شهرین مئیدانینا طرف یاخینلاشیردی. چیراقلاری یانیق ایدی. جاماعت ماشینین دؤورهسینه ییغیشدیلار. بیر - بیرینین چیینیندن بویلانیب ماشینین دالینداکی قانلی جنازهیه باخماق ایستهییردیلر. اوستدن، قوجا چوخ راحات امیرین قانا بَلنمیش گؤودهسینی گؤره بیلیردی. ساعاتین اوتاقجاسیندان دونوخموشدو جاماعاتا. فیشقا سسلری قولاقلاریندا تکرارلانیردی.
شام یولوندان توز قالخمیشدی. سانکی بورولغان شهره یاخینلاشماقدایدی. وحشی آتلارین سوروسو شهره گیردی. کیشنهمک سسی جاماعاتی داغیشدیریردی.
قوجا اوتاقچانین اوستونده دونوب قالمیشدی. آتلار شهری آلمیشدیلار. جیپین یانیندا ایسماعیل دایانمیشیدی. دایاندیغی یئرده آیاقلارینی چیرپیردی یئره کیشنهیرکن. جیپین باشینا دولانیردی. امیرین جنازهسینی اییلهییردی.
اتک یازیسی: ـــــــــــــــــــــــــــ
شام: چایلارین قیراغینداکی قمیشلیکلره دئییلیر.
[ به عنوان شهروندی ایرانی که ادبیات تنها دلمشغولیش میباشد، همواره به این جمله کافکا اندیشیده ام که روزی گفته بود: "من فقط ادبیاتم!..." در قالب یک وبلاگ آنهم در حوزه ادبیات داستانی، "مین بیر گئجه" پیش روی شماست. ]